Lipiec 30, 2019

Lek. Dorota Orzechowska

Kaszel mokry – nie lekcewa┼╝ tego objawu!

Kaszel to fizjologiczny mechanizm, kt├│ry spe┼énia funkcje ochronne. Pomaga oczyszcza─ç drogi oddechowe z zagra┼╝aj─ůcych im czynnik├│w - cia┼é obcych, patogen├│w, wydzieliny, bod┼║c├│w chemicznych lub fizycznych. Jest to wi─Öc zjawisko naturalne i mo┼╝e towarzyszy─ç tak┼╝e osobom zdrowym. W procesie infekcji kaszel staje si─Ö jednak jednym z powa┼╝niejszych objaw├│w.

Co warto wiedzie─ç o kaszlu?

W czasie walki z infekcj─ů kaszel zaczyna przybiera─ç na cz─Östotliwo┼Ťci, a towarzyszy─ç mo┼╝e mu dodatkowo wydzielina – jej pojawienie si─Ö ┼Ťwiadczy o wyst─ůpieniu kaszlu mokrego. Cz─Östo jest lepka i g─Östa, przez co usuwanie staje si─Ö utrudnione (rz─Öski nie s─ů w stanie prawid┼éowo pracowa─ç). Co wa┼╝ne, je┼╝eli wydzielina ma zwi─ůzek z zaka┼╝eniem bakteryjnym, mo┼╝e przybiera─ç r├│┼╝ne barwy – ┼╝├│┼éta, brunatna, zielona. Bardzo cz─Östo jest to istotna wskaz├│wka w procesie diagnostycznym. Bior─ůc za┼Ť pod uwag─Ö kaszel suchy, nie wi─ů┼╝e si─Ö on z odkrztuszaniem plwociny.

Przygl─ůdaj─ůc si─Ö wi─Öc kaszlowi bli┼╝ej, mo┼╝emy r├│┼╝nicowa─ç go ze wzgl─Ödu na:

  • czas trwania: ostry (do 3 tygodni), przewlekaj─ůcy si─Ö (3-8 tygodni) i przewlek┼éy (powy┼╝ej 8 tygodni),
  • charakter: produktywny (mokry) i nieproduktywny (tzw. suchy kaszel).

Oba te czynniki odgrywaj─ů wa┼╝n─ů rol─Ö podczas wywiadu oraz badania lekarskiego, kt├│re to pozwalaj─ů nie tylko postawi─ç odpowiednie rozpoznanie, lecz tak┼╝e wybra─ç skuteczn─ů metod─Ö leczenia. Je┼Ťli podstawowym ┼║r├│d┼éem infekcji jest wirus, oznacza to terapi─Ö objawow─ů. W przypadku bakterii konieczne jest za┼Ť dodatkowe zastosowanie antybiotyku. 

Co wa┼╝ne, kaszel mokry mo┼╝e wyst─ůpi─ç zar├│wno w formie ostrej, jak i przewlek┼éej, w kt├│rej jest typowy m.in. dla rozstrzenia oskrzeli czy te┼╝ mukowiscydozy. W takim wypadku konieczne mog─ů okaza─ç si─Ö dodatkowe badania, w kt├│rych podstaw─ů jest RTG klatki piersiowej (s─ů to tak┼╝e m.in. badania czynno┼Ťciowe uk┼éadu oddechowego, testy alergologiczne czy te┼╝ tomografia komputerowa klatki piersiowej).

Przeczytaj tak┼╝e: Problemy z gard┼éem: uczucie sucho┼Ťci i drapania

Wydzielina w kaszlu mokrym

Wspomniana wcze┼Ťniej barwa wydzieliny pomaga ustali─ç, do jakiego zaka┼╝enia uk┼éadu oddechowego dosz┼éo. 

  • Plwocina ropna, kt├│ra przybiera ┼╝├│┼ét─ů lub zielonkaw─ů barw─Ö, ┼Ťwiadczy o zaka┼╝eniu bakteryjnym – konieczne jest zg┼éoszenie si─Ö do lekarza (mo┼╝e by─ç to m.in. zaka┼╝enie zatok przynosowych, ropne zapalenie oskrzeli, a nawet p┼éuc).
  • Bia┼éawa wydzielina, kt├│ra jest g─Östa, lepka i pojawia si─Ö przewa┼╝nie w godzinach porannych, mo┼╝e wi─ůza─ç si─Ö z przewlek┼éym zapaleniem oskrzeli.
  • Plwocina, w kt├│rej znajduje si─Ö krew, mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç o bakteryjnym zapaleniu p┼éuc, gru┼║licy czy nawet nowotworze p┼éuc.
  • Je┼╝eli w odkrztuszanej wydzielinie znajduj─ů si─Ö czopy lub grudki, mo┼╝e by─ç to symptomem zaka┼╝enia grzybiczego lub te┼╝ mukowiscydozy.

Jak leczy─ç mokry kaszel?

Leczenie kaszlu produktywnego ma na celu u┼éatwienie usuwania zbyt du┼╝ej ilo┼Ťci wydzieliny, a tak┼╝e normalizacj─Ö procesu wydzielania ┼Ťluzu, do kt├│rego dochodzi w drogach oddechowych. Pomagaj─ů w tym leki mukoaktywne, kt├│re mo┼╝emy podzieli─ç na kilka grup. Wiele z ni┼╝ej wymienionych lek├│w ma kilka mechanizm├│w dzia┼éania, st─ůd podzia┼é ten ma charakter umowny. Mo┼╝emy wyr├│┼╝ni─ç:

  • leki sekretolityczne (wykrztu┼Ťne) – wp┼éywaj─ů na nawodnienie oraz zwi─Ökszenie obj─Öto┼Ťci wydzieliny, przy tym tak┼╝e zmniejszaj─ů jej lepko┼Ť─ç, co znacznie u┼éatwia wydalanie plwociny z organizmu. Leki tego typu mog─ů dzia┼éa─ç tak┼╝e poprzez podra┼╝nienie nerwu b┼é─Ödnego (droga odruchowa). Nale┼╝─ů do nich np. inhalacje soli hipertonicznej i gwajafenazyna;
  • mukoregulatory – to ┼Ťrodki wp┼éywaj─ůce normalizuj─ůco na wydzielanie ┼Ťluzu – przywracaj─ů prawid┼éowy sk┼éad i ilo┼Ť─ç wydzieliny. Najsilniejsze dzia┼éanie ma w tym zakresie karbocysteina, ale w┼éa┼Ťciwo┼Ťci mukoreguluj─ůce wykazuj─ů r├│wnie┼╝ leki z innych grup m.in. glikokortykosteroidy, makrolidy i leki antycholinergiczne;
  • leki mukolityczne – redukuj─ů lepko┼Ť─ç wydzieliny, dzia┼éaj─ů g┼é├│wnie przy pomocy grupy sulfhydrylowej (wolnej – np. acetylocysteina, karbocysteina lub te┼╝ zablokowanej – erdosteina, kt├│ra odznacza si─Ö r├│wnie┼╝ dzia┼éaniem mukoreguluj─ůcym oraz pozytywnie wp┼éywa na transport rz─Öskowy);
  • leki mukokinetyczne – dzia┼éaj─ů stymuluj─ůco na prac─Ö rz─Ösek, dzi─Öki czemu u┼éatwiony staje si─Ö transport ┼Ťluzowo-rz─Öskowy, a przyleganie ┼Ťluzu jest os┼éabione. Przyk┼éadem takich lek├│w jest bromheksyna, cechuj─ůca si─Ö r├│wnie┼╝ w┼éa┼Ťciwo┼Ťciami mukolitycznymi oraz wykrztu┼Ťnymi, czy te┼╝ ambroksol (dodatkowo ma on te┼╝ dzia┼éanie mukolityczne, skraca r├│wnie┼╝ czas trwania kaszlu oraz wp┼éywa na zmniejszenie stanu zapalnego w drogach oddechowych).

Nale┼╝y przy tym pami─Öta─ç, ┼╝e leki maj─ů swoje ograniczenia i nie ka┼╝dy mo┼╝e z nich korzysta─ç. Je┼Ťli chodzi o preparaty mukoaktywne, nie powinny stosowa─ç ich osoby maj─ůce zmniejszon─ů zdolno┼Ť─ç odkrztuszania czy osoby maj─ůce znaczne zw─Ö┼╝enie dr├│g oddechowych. Zatem nawet je┼╝eli dany lek jest bez recepty, najlepiej skonsultowa─ç jego u┼╝ywanie z lekarzem (lub farmaceut─ů) oraz dok┼éadnie przeczyta─ç ulotk─Ö.

Co wa┼╝ne, w przypadku kaszlu mokrego nie mo┼╝na stosowa─ç lek├│w, kt├│re wykazuj─ů o┼Ťrodkowe dzia┼éanie przeciwkaszlowe, jak np. kodeina. Z powodzeniem s─ů stosowane w walce z kaszlem suchym, je┼Ťli jednak mamy do czynienia z kaszlem produktywnym, wykrztuszanie wydzieliny mog┼éoby zosta─ç zablokowane. Skutkiem mo┼╝e by─ç wtedy nie tylko przed┼éu┼╝enie czasu trwania infekcji, lecz tak┼╝e powa┼╝ne powik┼éania, poniewa┼╝ zalegaj─ůca wydzielina jest znakomit─ů baz─ů do rozwoju i namna┼╝ania si─Ö bakterii.

Zobacz r├│wnie┼╝: Zapalenie b┼éony ┼Ťluzowej jamy ustnej

Domowe sposoby na kaszel – zio┼éa

Fitoterapia, czyli zio┼éolecznictwo, to ga┼é─ů┼║ medycyny i farmakologii, st─ůd te┼╝ nale┼╝y podej┼Ť─ç powa┼╝nie do tego typu leczenia. Nale┼╝y jednak pami─Öta─ç, ┼╝e mimo i┼╝ preparaty zio┼éowe s─ů bardzo powszechnie stosowane, to warto┼Ť─ç bada┼ä naukowych udowadniaj─ůcych ich skuteczno┼Ť─ç jest ograniczona.  Kt├│re naturalne ┼Ťrodki mo┼╝na stosowa─ç w przypadku kaszlu?

  • Je┼╝├│wka purpurowa – wi─Ökszo┼Ť─ç bada┼ä dotycz─ůcych je┼╝├│wki odnosi┼éo si─Ö do r├│┼╝nych objaw├│w przezi─Öbienia, nie tylko kaszlu. Postuluje si─Ö m.in. dzia┼éanie immunostymuluj─ůce, przeciwwirusowe, przeciwzapalne czy te┼╝ przeciwgrzybicze. 

Je┼╝├│wk─Ö purpurow─ů znajdziemy pod postaci─ů herbatek, ale te┼╝ w formie tabletek, sok├│w, syrop├│w czy ma┼Ťci. 

  • Tymianek – jest jednym z zi├│┼é, kt├│re najlepiej sprawdzaj─ů si─Ö w przypadku problem├│w z uk┼éadem oddechowym, z czego wynika jego obecno┼Ť─ç w sk┼éadzie wielu profesjonalnych preparat├│w farmakologicznych. Istotne s─ů pod tym k─ůtem jego w┼éa┼Ťciwo┼Ťci antybakteryjne, rozkurczaj─ůce i mukoaktywne. 
  • Bez czarny – ma zastosowanie zar├│wno w walce z istniej─ůc─ů ju┼╝ infekcj─ů, jak i w profilaktyce. Najcz─Ö┼Ťciej spotkamy j─ů w formie herbatek, w sk┼éad kt├│rych wchodz─ů suszone owoce oraz kwiaty bzu czarnego. Zrobiony z nich napar mo┼╝na stosowa─ç zar├│wno w formie napoju, jak i p┼éukanek na gard┼éo czy inhalacji. Przypisuje si─Ö mu nie tylko dzia┼éanie wykrztu┼Ťne, lecz tak┼╝e przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, antyoksydacyjne etc.

Kluczowe zasady

Pami─Ötaj, ┼╝e podstaw─ů skutecznego leczenia jest prawid┼éowo postawiona diagnoza. W przypadku kaszlu mokrego, szczeg├│lnie gdy plwociny przybieraj─ů zmienion─ů barw─Ö, niew─ůtpliwie nale┼╝y zasi─Ögn─ů─ç porady lekarskiej. Przy czym, je┼╝eli wdro┼╝ona b─Ödzie antybiotykoterapia, nie oznacza to, ┼╝e konieczne przestaje by─ç stosowanie metod ┼éagodz─ůcych objawy. Wy┼╝ej wymienione domowe sposoby, jak i specjalistyczne leki, stanowi─ů baz─Ö. Nie mo┼╝na jednak zapomina─ç tak┼╝e o zasadach, kt├│rymi wszyscy powinni┼Ťmy kierowa─ç w trakcie walki z infekcj─ů – niezale┼╝nie od jej rodzaju.

Po pierwsze, odpowiednie nawodnienie, kt├│re jest szczeg├│lnie istotne w przypadku przyjmowania lek├│w mukoaktywnych (minimum 2-2,5 l p┼éyn├│w dziennie). Po drugie, troska o prawid┼éowe nawil┼╝enie powietrza. Optymalna wilgotno┼Ť─ç dla naszych organizm├│w to 45-65 proc., co powinni┼Ťmy mie─ç pod sta┼é─ů kontrol─ů. Korzystnie wp┼éywa to na nawil┼╝enie tkanek, a co za tym idzie, tak┼╝e szybsz─ů regeneracj─Ö organizmu, kt├│ry w trakcie walki z mokrym kaszlem niew─ůtpliwie potrzebuje naszego wsparcia.

Przeczytaj r├│wnie┼╝: Przewlek┼ée zapalenie gard┼éa – jak leczy─ç?


  • Doniec Z, Mastalerz-Migas A, Krenke K, Mazurek H, Bie┼äkowski P. Rekomendacje post─Öpowania diagnostyczno-terapeutycznego w kaszlu u dzieci dla lekarzy POZ. Lekarz POZ. 2016;2(4):305-321 [dost─Öp: 17.07.2019] http://www.mlodzilekarzerodzinni.pl/wp-content/uploads/2018/06/Wytyczne-kaszel-u-dzieci.pdf
  • From, S., Miejsce acetylocysteiny w leczeniu kaszlu u dzieci i doros┼éych, Lekarz POZ. 2017;3(1):55-59 [dost─Öp: 17.07.2019] https://pdfs.semanticscholar.org/de3a/bbdb258fd01380adbcb0b70011d47f8c8688.pdf
  • G┼éadysz, J., Grzesiak, A., Nieradko-Iwanicka, B., Borz─Öcki, A., Wp┼éyw zanieczyszczenia powietrza na stan zdrowia i spodziewan─ů d┼éugo┼Ť─ç ┼╝ycia ludzi, Probl Hig Epidemiol 2010, 91(2): 178-180 [dost─Öp 24.06.2019] http://www.phie.pl/pdf/phe-2010/phe-2010-2-178.pdf

Linia produkt├│w Tantum Verde