Kwiecień 3, 2018

Lek. Michał Dąbrowski

Ropień okołomigdałkowy – objawy, przyczyny i leczenie

Kobieta z infekcją migdałków

Migdałki to kilka struktur zlokalizowanych w obrębie gardła. Są one zbudowane z tkanki limfatycznej i stanowią barierę odpornościową w stosunku do patogenów, które wnikają do naszego organizmu drogą oddechową czy pokarmową. Infekcje, do których dochodzi w obrębie gardła, w większości mają swoje źródło w zakażeniach wirusowych. Leczenie opiera się wtedy głównie na łagodzeniu objawów. Jeśli zaś dochodzi do infekcji bakteryjnej, konieczne jest zastosowanie antybiotyku. Odpowiednia terapia potrafi ustrzec przed różnego rodzaju powikłaniami, w tym także ropniem okołomigdałkowym.

Ropień okołomigdałkowy – jak powstaje?

Ropień okołomigdałkowy jest najczęstszym rodzajem infekcji tkanek miękkich głowy i szyi u dorosłych i stanowi powikłanie po anginie, czyli zakażenia gardła zwykle paciorkowcem grupy A, rzadziej innymi bakteriami. Czasem jednak wystąpienia ropnia nie poprzedza infekcja gardła i wówczas uznaje się, że jest on skutkiem infekcji toczącej się w obrębie gruczołów ślinowych. Ropniem okołomigdałkowym nazywamy zbiornik ropy, który znajduje się w przestrzeni okołomigdałkowej (pomiędzy ścianą gardła a torebką otaczającą migdałek). To powikłanie ostrego zapalenia migdałków, do którego doszło na tle bakteryjnym. Uważa się, że za wystąpienie ropnia odpowiada przede wszystkim bakteria Streptococcus pyogenes (jest czynnikiem etiologicznym także anginy ropnej).

Ropień okołomigdałkowy jest zakażeniem, w którego rozwoju uczestniczy wiele drobnoustrojów, ale dominującym mikroorganizmem jest paciorkowiec ß-hemolizujący grupy A. Coraz więcej danych wskazuje jednak, że czynny udział w występowaniu ropnia okołomigdałkowego mogą mieć również inne bakterie paciorkowców.

Co istotne, badania podkreślają też silny wpływ, jaki na rozwinięcie się tego typu stanów patologicznych odgrywają bakterie beztlenowe. To ważne z punktu widzenia leczenia i zastosowania skutecznych antybiotyków – beztlenowa flora bakteryjna reaguje na inne środki niż flora tlenowa.

Angina jest powszechna przede wszystkim w wieku dziecięcym. Mimo to na wystąpienie ropnia szczególnie narażeni są młodzi dorośli. Stwierdza się go przede wszystkim między 20. a 40. rokiem życia. Wśród czynników ryzyka zwiększających szansę na zachorowanie można wymienić palenie tytoniu, przewlekłe zapalenie gardła i nieleczone choroby zębów i dziąseł.

Przeczytaj także: Nieleczona angina – jakie mogą być skutki i powikłania po zaniedbanej chorobie?

Jakie są objawy ropnia okołomigdałkowego?

Symptomami niespecyficznymi są zaczerwienienie, obrzęk iból gardła , które mogą wiązać się z toczącym się już stanem zapalnym migdałków. Jeżeli jednak w trakcie terapii nie dochodzi do poprawy, a trwająca infekcja nasila się, można podejrzewać pojawienie się właśnie ropnia. Zaostrzeniu podlegają wtedy takie objawy, jak:

  • gorączka,
  • dreszcze,
  • problemy z przełykaniem (nawet śliny),
  • szczękościsk (trudno całkowicie otworzyć usta),
  • nieprzyjemny zapach (za który odpowiada zbierająca się ropa),
  • obrzęk strony, po której rozwija się ropień (opuchlizna twarzy, żuchwy, szyi, powiększone są także znajdujące się po danej stronie węzły chłonne),
  • ból głowy, ból ucha,
  • zmiana w brzmieniu głosu (staje się stłumiony, określa się go jako „kluskowaty”).

Wymienione tu objawy są możliwe do zaobserwowania podczas standardowego badania. Pomocne może być także wykonanie dodatkowych testów bakteriologicznych, w celu sprawdzenia, jaki patogen odpowiada za daną zmianę – nie jest to jednak konieczne.

Warto mieć przy tym na uwadze fakt, że testy ropy, które weryfikują, czy dane bakterie należą do grupy beztlenowej, trwają około 10 dni. Łatwo zatem wnioskować, że będzie stanowiło to wsparcie głównie w leczeniu przypadków nawracających lub też u osób z obniżoną odpornością (np. pacjenci zmagający się z cukrzycą). Jeśli zaś chodzi o stany nagłe, nie przyniesie to zbyt wiele korzyści – reakcja musi być znacznie szybsza.

Laryngolog stawia diagnozę na podstawie wywiadu, dotyczącego występujących u pacjenta objawów, i badania chorego. Jedynie w wybranych przypadkach wykonuje się nakłucie uwypuklenia, aby upewnić się, że zawiera on treść ropną. W przypadku bardzo dużych ropni, uciskających sąsiednie struktury, można zalecić badanie obrazowe, najczęściej tomografię komputerową, aby dokładnie ocenić stopień zaawansowania i rozprzestrzenienie zmiany.

Zobacz również:Angina opryszczkowa – objawy, leczenie

Leczenie ropnia okołomigdałkowego

Jeżeli nie pojawiają się przeciwwskazania, powinno się natychmiast rozpocząć antybiotykoterapię. Przede wszystkim pacjentom podaje się doustną penicylinę (niszczy bakterie tlenowe). Biorąc pod uwagę także możliwość wystąpienia bakterii beztlenowych, dodatkowo aplikuje się metronidazol. Jeżeli skuteczności brak, zasadne jest zastosowanie antybiotyków o szerokim spektrum działania (np. klindamycyny). Co jednak istotne, nieraz antybiotykoterapia nie jest wystarczającym sposobem leczenia ropni okołomigdałkowych. Stąd też często, już jako pierwszą formę terapii, proponuje się leczenie chirurgiczne.

Wiąże się ono z opróżnieniem zbiornika z treści, jaką jest ropa, do czego może dojść trzema sposobami. Po pierwsze, „wyciągnięcie” treści ropnej przy pomocy strzykawki zaopatrzonej w igłę. Po drugie, nacięcie zmiany z drenażem (tj. jednoczesne odprowadzanie ropy poza organizm) – najczęściej dzieje się to pod znieczuleniem miejscowym, ale nie jest wykluczone zastosowanie krótkiego znieczulenia ogólnego, zwłaszcza w przypadku dzieci. Po trzecie, natychmiastowa tonsylektomia (nazywana inaczej „tonsylektomią na gorąco”). To całkowite usunięcie migdałka podniebiennego razem z torebką, która go otacza. Co ważne, usuwanie migdałków nie jest zabiegiem odbywającym się tylko w trybie pilnym. Może być to interwencja planowana, zwłaszcza w sytuacji nawracających ropni okołomigdałkowych, jak i w przypadku nawracających angin ropnych czy też przewlekłego zapalenia migdałków.

Po zastosowaniu odpowiedniego leczenia chirurgicznego podaje się także antybiotyk, który ma za zadanie zapobiec powikłaniom. Istnieje ryzyko pojawienia się np. zapalenia zstępującego do śródpiersia czy posocznicy.

Co jeszcze warto wiedzieć o ropniu okołomigdałkowym?

  • Dodatkowe czynniki mogące wpływać na wystąpienie ropnia to palenie papierosów, chorobowe zmiany zębów i dziąseł.
  • Najczęściej ropień okołomigdałkowy jest zmianą jednostronną.
  • Znacznie częściej występuje u dorosłych niż u dzieci (najmłodsi stanowią mniej niż ⅕ przypadków).
  • Nawroty daje około 10 proc. wszystkich ropni.
  • Zmiany te mogą powodować znaczne utrudnienia w przełykaniu, a co za tym idzie, może dojść do odwodnienia i konieczności dożylnego podawania płynów.

W tego typu problemach dużą rolę odgrywa przede wszystkim uważność na pojawiające się zmiany, jak i dokładna obserwacja procesu zdrowienia. Jeśli jesteśmy w trakcie leczenia bakteryjnego zapalenia migdałków, powinniśmy sprawdzać, czy wprowadzona antybiotykoterapia działa oraz czy nie pojawiają się dodatkowe, niepokojące nas symptomy. Co jednak ważne, nawet jeżeli interwencja antybiotyku będzie bardzo skuteczna i szybko usunie nieprzyjemne dolegliwości, nie odstawiajmy farmaceutyku wcześniej niż zalecił to lekarz! Terapia antybiotykowa musi być przeprowadzona do końca, czego implikacją jest m.in. zmniejszenie ryzyka ewentualnych nawrotów patologicznych zmian – także ropnia okołomigdałkowego.

Sprawdź:Różnice między mononukleozą a anginą


  • Zagólski, O., Gajda, M., Flora bakteryjna ropni okołomigdałkowych, Przegląd Lekarski 2007:  64 (9), s. 545-548 [dostęp: 16.07.2019] http://www.wple.net/plek/numery_2007/numer-9-2007/zagolski-flora545-548.pdf
  • Zagólski, O., Gajda, M., Rola beztlenowej flory bakteryjnej w powstawaniu ropni okołomigdałkowych, Polski Merkuriusz Lekarski, 2008, XXIV, 140, s. 146-148 [dostęp: 16.07.2019] https://histologia.cm-uj.krakow.pl/Users/_Mariusz/zagolski_PML_2008.pdf

Linia produktów Tantum Verde