Maj 15, 2019

Lek. Małgorzata Skowron

Angina: objawy, leczenie, przebieg, powikłania

Angina to ogólnoustrojowa choroba zakaźna, dająca dość uciążliwe objawy. Oprócz wysokiej gorączki, charakterystyczny jest dla niej silny ból gardła, szczególnie dotkliwy podczas połykania. Do zarażenia dochodzi drogą kropelkową, co ma bezpośredni wpływ na liczebność zachorowań.

Kobieta z bólem gardła

Angina uważana jest za jedną z najczęściej występujących infekcji górnych dróg oddechowych. Szczególnie często pojawia się w okresach tzw. obniżonej odporności, bo w głównej mierze wywołują ją wirusy. Objawy anginy o etiologii wirusowej leczone są bez antybiotykoterapii, która jest jednak konieczna przy infekcjach bakteryjnych. Angina musi być leczona pod okiem lekarza, a jej symptomy należy zwalczać, aż do całkowitego ustąpienia. Chociaż sama choroba jest relatywnie niegroźna, jej bagatelizowanie niesie ryzyko poważnych powikłań zdrowotnych.

Co to jest angina?

Angina to ogólnoustrojowa choroba zakaźna, rozprzestrzeniająca się na drodze zakażenia kropelkowego. Pierwotnie słowo „angina”, wprowadzone do medycyny już w IV w p.n.e. przez Hipokratesa, dotyczyło wielu schorzeń wywołujących ból gardła. Dziś znaczenie tego terminu znacznie się zawęziło i oznacza konkretną infekcję górnych dróg oddechowych, czyli zapalenie migdałków podniebiennych oraz błony śluzowej gardła. Jako przyczyny anginy podaje się następujące czynniki:

  • wirusy – głównie adeno-, rino- i koronowirusy;
  • bakterie ropotwórcze – paciorkowiec beta-homolizujący z grupy A (Streptococcus pyogenes), rzadziej gronkowiec;
  • inne bakterie: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Neisseria gonorrhoeae, bakterie tlenowe;
  • grzyby – przede wszystkim drożdżaki Candida albicans.

Według danych szacunkowych głównym wektorem wywołującym objawy anginy są wirusy. Statystyki pokazują, że nawet u 70% pacjentów diagnozuje się zapalenie migdałków o podłożu wirusowym. Drugą w kolejności przyczyną zachorowania na anginę są bakterie ropotwórcze. Z kolei grzybicze zapalenie gardła pojawia się w niewielkim procencie.

Największa zachorowalność na anginę przypada w okresie przedwiośnia oraz przełomu jesienno-zimowego, kiedy, z powodu niesprzyjającej aury pogodowej, odporność znacznie spada. Wówczas pod wpływem osłabienia zdolności immunologicznych organizmu i przy jednoczesnym namnażaniu się wirusów w powietrzu do gabinetów zgłasza się wiele osób mających objawy wirusowego zapalenia gardła. Najczęściej odnotowuje się anginę u dziecka poniżej 7. roku życia i najczęściej, bo nawet w 85%, jest to właśnie angina wirusowa. Dorośli chorują na tę chorobę nieco rzadziej, jednak tak samo w większości przypadków (nawet 95%) etiologia objawów jest wirusowa.

Zobacz również: Angina – ostre zapalenie gardła i migdałków

Czy angina jest zaraźliwa?

Zarówno angina wirusowa, jak i ta o podłożu bakteryjnym jest określana jako choroba zakaźna. W obydwu przypadkach zakażenie odbywa się na drodze kropelkowej.

Objawy anginy wywołanej wirusami mogą wystąpić na skutek bezpośredniego kontaktu z osobą chorą. Do zainfekowania dochodzi w czasie kichania, kasłania, a nawet mówienia. Co więcej, wirusy szerzące się w zakażeniu kropelkowym osiadają na przedmiotach, toteż angina może rozwinąć się po dotknięciu rzeczy należącej do chorego. Symptomy wirusowego zapalenia gardła pojawiają się na ogół do 6 dni od momentu zakażenia, z kolei objawy o etiologii bakteryjnej inkubują się maksymalnie przez 4 doby.

Bakteryjna angina jest w podobnym stopniu zaraźliwa, co wirusowa. O ile jednak z całą pewnością choroba może pojawić się w konsekwencji bezpośredniego kontaktu, o tyle przekazanie jej przez przedmioty wydaje się mało prawdopodobne. Poza tym innym czynnikiem wyzwalającym objawy anginy jest aktywacja nosicielstwa. Jak pokazują badania, paciorkowiec ropotwórczy występuje nawet u 23% dzieci i około 5% dorosłych. Mimo to ryzyko zachorowania na anginę paciorkowcową wywołaną kontaktem z chorym członkiem rodziny wynosi jakieś 10%. Tym bardziej, że to, jak długo angina zaraża, uzależnione jest od leczenia. Po wdrożeniu właściwej antybiotykoterapii osoba chora może zakończyć domową kwarantannę już po upływie 24 godzin.

Jakie są objawy anginy?

Chociaż objawy anginy różnicuje się na podstawie ich etiologii, są to symptomy przejawiające się w podobny sposób. Jeśli chodzi o infekcję wirusową, jej przebieg jest zwykle łagodniejszy i porównywany często do przeziębienia. Dlatego też, gdy pojawia się angina bez gorączki, niemal z całą pewnością można stwierdzić, że powstała w wyniku działania wirusów.

Natomiast angina bakteryjna, zwana powszechnie anginą ropną, objawia się w sposób nagły i bardziej uciążliwy, o czym w głównej mierze decyduje znacznie podniesiona temperatura ciała.

Niezależnie jednak od tego, początki anginy zwykle dają o sobie znać w postaci bólu gardła nasilającego się w trakcie przełykania, ropnych nalotów w obrębie jamy ustnej oraz ogólnego osłabienia organizmu.

Objawy anginy wirusowej:

  • stan podgorączkowy lub gorączka;
  • zmiany ropne w jamie ustnej i gardle;
  • zaczerwienienie i obrzęk tkanki śluzowej gardła;
  • silny, promieniujący ból gardła, nasilający się podczas połykania;
  • katar;
  • kaszel i chrypka;
  • ból mięśni i stawów;
  • biegunka;
  • możliwe zapalenie spojówek.

Objawy anginy bakteryjnej:

  • wysoka gorączka;
  • zmiany ropne w jamie ustnej i gardle;
  • znaczne przekrwienie tylnej ściany gardła oraz migdałków;
  • powiększenie węzłów chłonnych;
  • silny, promieniujący ból gardła, nasilający się podczas połykania;
  • ból mięśni i stawów;
  • ogólne osłabienie organizmu;
  • możliwe trudności w oddychaniu.

Przeczytaj również: Angina: objawy, leczenie, przebieg, powikłania

Jak wygląda przebieg choroby?

Jak już zostało wspomniane, angina pojawia się na skutek działania wirusów lub bakterii. Chorobotwórcze drobnoustroje, w zależności od ich rodzaju, inkubują się w organizmie człowieka do około 6 dni. Przez ten okres układ immunologiczny samodzielne próbuje je zwalczyć, gdy jednak kończy się to niepowodzeniem, pojawiają się pierwsze objawy.

Angina ropna występuje nagle i cechuje ją szybszy przebieg. Wysokiej gorączki niejednokrotnie nie poprzedzają żadne oznaki, mogące świadczyć o infekcji górnych dróg oddechowych. Te dają o sobie znać w drugiej kolejności, w postaci specyficznego bólu gardła, wywołującego problemy z przełykaniem pokarmów, a często i samej śliny. Ból jest efektem zmian ropnych w obrębie jamy ustnej i gardła. Wraz z gorączką pojawiają się także inne objawy – bóle mięśniowo-stawowe, uczucie rozbicia i inne – które z upływem czasu słabną.

W przypadku anginy wirusowej choroba rozwija się bardzo podobnie do przeziębienia. Pierwsze objawy wirusowego zapalenia gardła, poza nalotem na języku czy migdałkach, to głównie katar, kaszel, ból głowy i ogólne osłabienie. Angina jest chorobą, która zwykle trwa kilka dni, a znaczące dla jej przebiegu są właściwa diagnoza oraz wdrożenie odpowiednich leków. Bardzo ważne jest, aby ściśle stosować się do zaleceń lekarza i niwelować objawy aż do ich całkowitego ustąpienia. Chociaż angina nie niesie ze sobą większego ryzyka, bagatelizowanie jej może wywołać poważne konsekwencje zdrowotne.

Jak rozpoznać anginę?

Rozpoznanie musi popierać stwierdzenie etiologii, jaką mają objawy anginy. Właściwa diagnoza pozwala na zastosowanie odpowiedniego leczenia, które nie tylko skraca czas choroby, lecz także minimalizuje ryzyko pojawienia się jej nawrotów oraz wystąpienia powikłań. Niestety, rozróżnienie zakażenia bakteryjnego od wirusowego w przypadku zapalenia migdałków podniebiennych jest kwestią dość kłopotliwą. Tę trudność rodzi fakt, że są to schorzenia objawiające się niemal w ten sam sposób. Toteż w trybie ambulatoryjnym niemal nie sposób stwierdzić, co jest przyczyną infekcji. Badanie przedmiotowe i wywiad lekarski dają w obu przypadkach prawie tożsamy obraz kliniczny, zatem są niewystarczające do postawienia właściwego rozpoznania. Rodzi to liczne konsekwencje.

Nadrzędną i najbardziej szkodliwą jest nagminne przepisywanie antybiotyków. Liczne badania pokazują, że antybiotykoterapię przepisuje się aż 70% pacjentów mających objawy anginy o nieokreślonym pochodzeniu. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) alarmuje: aż 40% antybiotyków przepisywanych jest bezpodstawnie, co wywołuje szkody zarówno dla jednostki, jaki i całych społeczeństw. Dlatego też należy wyraźnie podkreślić – nadużywanie antybiotyków sprawia, że organizm przestaje na nie reagować, a bakterie zaczynają się na nie uodparniać. Dzisiejsza niewłaściwa polityka zdrowotna rozgrywana jest pod widmem epidemii chorób zakaźnych, gdyż bakterii nie brakuje, lecz może zabraknąć antybiotyków do ich zwalczania.

Mając na uwadze powyższe, antybiotyk na anginę powinien być przepisany wyłącznie, gdy lekarz ma pewność, że chorobę wywołały bakterie. Obecnie standardem w rozpoznawaniu paciorkowca ropotwórczego jest wykonanie posiewu z wymazu gardła lub migdałków. Wynik odczytuje się po 12 godzinach, a w razie wyniku ujemnego po dwóch dobach. Angina bakteryjna wywołana Streptococcus pyogenes nie wymaga wykonania antybiogramu, gdyż paciorkowiec z grupy A jest całkowicie wrażliwy na działanie penicyliny. Takie badanie wykonuje się wyłącznie, gdy pacjent jest uczulony na tę substancję.

Jak leczyć anginę?

Jak już zostało wspomniane, leczenie anginy musi być uzależnione od jej przyczyny. W przypadku anginy wirusowej stosuje się wyłącznie leczenie objawowe, mające zniwelować uciążliwe symptomy. Terapia trwa zazwyczaj 3-4 dni. Dłuższe jest natomiast leczenie infekcji bakteryjnej. Antybiotyk przyjmuje się zazwyczaj przez około 10 dni, nawet przy znacznej poprawie klinicznej. Jednak już po upływie 24 godzin od zażycia pierwszej dawki chory przestaje zarażać. Objawy, takie jak ból głowy czy uczucie ogólnego rozbicia, mijają w przeciągu 2-5 dni, natomiast ból gardła zanika przeważnie po upływie tygodnia.

Antybiotykoterapia przy anginie paciorkowcowej jest konieczna z kilku przyczyn. Przede wszystkim niweluje nosicielstwo, skraca czas choroby i łagodzi jej objawy. Ponadto, minimalizuje ryzyko powikłań, szczególnie przeciwdziała wystąpieniu zapalenia ucha i zatok oraz gorączki reumatycznej.

Jaki antybiotyk na anginę jest najskuteczniejszy? Penicylina eliminuje szczepy paciorkowca w 100%, dlatego też jest antybiotykiem pierwszego rzutu. Ponieważ znana jest w medycynie od dawna i wykazuje niewielkie skutki uboczne, przepisuje się ją nawet w przypadku anginy w ciąży.

Ważną przesłanką do zastosowania innego medykamentu jest uczulenie pacjenta. Wówczas alternatywnie stosuje się preparaty z grupy makrolidów, na które wrażliwość Streptococcus pyogenes jest zmienna.

Jakie jeszcze leki pomagają zwalczyć objawy anginy?

  • Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe – paracetamol cechuje się wysokim bezpieczeństwem, może być więc stosowany przy anginie u dzieci, ciężarnych i osób starszych.
  • Leki przeciwzapalne – ibuprofen, działający jednocześnie przeciwgorączkowo.
  • Preparaty przyspieszające regenerację błony śluzowej gardła i łagodzące ból – aerozol zawierający chlorowodorek benzydaminy, wykazujący również działanie przeciwzapalne. Dobre efekty przynosi także stosowanie płukanek.Czym płukać gardło przy anginie? Można samodzielnie przygotować napar z ziół szałwii, rumianku i tymianku bądź wykorzystać produkty dostępne w aptekach, jak na przykład te z roztworem diklofenaku.
  • Medykamenty obkurczające naczynia krwionośne – krople, sztyfty i inhalacje do nosa, stosowane w celu zmniejszenia kataru.
  • Probiotyki – wyselekcjonowane grupy żywych kultur bakterii i drożdży wspierają naturalną florę bakteryjną wyniszczoną antybiotykiem.
  • Suplementy witaminowe pomocne w odbudowie odporności.

Jakie mogą być powikłania po anginie?

W większości przypadków angina daje się skutecznie wyleczyć, nie dając żadnych skutków ubocznych. Powikłania mogą jednak wystąpić w następstwie lekceważenia choroby. Objawy anginy nieleczone do końca oraz brak przestrzegania zaleceń lekarskich w głównej mierze podnoszą ryzyko dalszych zachorowań. Bardzo szkodliwy wpływ na pacjenta zarażonego paciorkowcem z grupy A może mieć także opóźnienie czy też całkowite wykluczenie antybiotykoterapii. Bowiem, jak zostało już nadmienione, antybiotyk przy anginie znacznie zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia zapalenia zatok, ucha i gorączki reumatycznej. Inne powikłania, jakimi może skutkować angina to:

  • zapalenie węzłów chłonnych;
  • zapalenie płuc;
  • ropień okołomigdałkowy;
  • ropowica przestrzeni przygardłowej;
  • zakażenie środkowych i dolnych dróg oddechowych;
  • zapalenie wsierdzia i mięśnia sercowego;
  • kłębuszkowe zapalenie nerek.

Podsumowując, angina to ogólnoustrojowa choroba zakaźna, której z całą pewnością nie należy bagatelizować. Chociaż przeważnie nie przynosi poważnych konsekwencji, zlekceważona może okazać się groźna dla zdrowia, a nawet życia pacjenta. Objawy anginy powinny być leczone antybiotykoterapią wyłącznie wówczas, gdy są ku temu przesłanki – wynik badania posiewu wymazu w kierunku S. pyogenes wyszedł pozytywnie. W pozostałych przypadkach zaleca się terapię objawową połączoną z oszczędnym trybem życia. Po ustąpieniu choroby warto wykonać podstawowe badania laboratoryjne, aby upewnić się, że organizm został całkowicie wyleczony.

Sprawdź: Częste infekcje układu oddechowego – profilaktyka, leczenie


  • M. Dziekiewicz, A. Radzikowski, Angina paciorkowcowa – zasady diagnostyki i leczenia, ,,Pediatria i Medycyna Rodzinna”, s. 141-149, 02.12. 2016 [dostęp 01.04.2019] [w:] ,,Polish Scientific Journals Database”. http://psjd.icm.edu.pl/psjd/element/bwmeta1.element.psjd-3ec9900f-b66d-48da-9f73-776810378846;jsessionid=846F4BBDFBAB0BA97F99284DE5870910


Linia produktów Tantum Verde