Maj 15, 2019

Lek. Michał Dąbrowski

Ból gardła – rodzaje stanów zapalnych gardła, jak uśmierzyć ból?

Ból to objaw towarzyszący chorobie lub innemu rodzajowi zaburzenia homeostazy organizmu. Może stać za nim naruszenie receptorów bólowych znajdujących się zarówno na powierzchni ciała, jak i wewnątrz niego, czego przykładem jest właśnie ból gardła. Jest oceniany subiektywnie, a w związku z tym, takie samo natężenie i taki sam rodzaj bólu mogą być przez każdego postrzegane inaczej.

Przyglądając się konkretnie bólowi gardła, warto podkreślić, że może mieć on różne przyczyny. Są to np. alergie czy choroba refluksowa. Najczęściej jednak jest objawem stanu zapalnego gardła. Infekcje górnych dróg oddechowych są jednymi z najczęstszych powodów zgłoszeń do lekarza pierwszego kontaktu. Trzeba jednak umieć je różnicować, ponieważ tylko odpowiednia diagnoza pozwala wprowadzić skuteczne leczenie.

Stany zapalne gardła

Objawy różnego rodzaju stanów zapalnych gardła są do siebie bardzo podobne. Gardło jest najczęściej zaczerwienione, podczas przełykania pojawia się ból, pieczenie, swędzenie. Jest ono także opuchnięte. Często symptomy dotyczą migdałków, powiększone mogą być również węzły chłonne, pojawiać się może zmęczenie, temperatura jest podwyższona – są to ogólne objawy przeziębienia. Jeżeli chcemy jednak podjąć efektywne leczenie, musimy rozróżnić, jaki jest to rodzaj stanu zapalnego. Pozwoli to uniknąć niepotrzebnej antybiotykoterapii, która nie jest obojętna dla organizmu.

  • Wirusowe zapalenie gardła

Najczęściej za rozwój zapalenia gardła odpowiedzialne są wirusy. Mogą to być m.in. rhinowirusy, które oprócz zapalenia gardła mogą powodować także zapalenie nosa i zatok. Adenowirusy, wirusy paragrypy, enterowirusy, wirusy RS, wirusy grypy – wszystkie z nich narażają drogi oddechowe na infekcje. Mają też dużą łatwość rozprzestrzeniania się. Najczęściej dzieje się to drogą kropelkową lub podczas kontaktu z rękami, na których znajduje się wirus. Jeżeli zanieczyszczoną ręka przeniesiemy wirusy np. do ust, może się rozpocząć proces uszkadzania nabłonka. Zareaguje na to nasz układ immunologiczny, który wyśle w zainfekowane miejsce odpowiednie komórki, gdzie wydzielać będą substancje zapalne. Spowoduje to pojawienie się właśnie objawów, takich jak chociażby ból czy zaczerwienienie gardła. Co ważne, symptomy pojawiają się w przeciągu 1-6 dni od kontaktu z patogenem.

Zapalenie gardła o podłożu wirusowym to jednak nie tylko ból. Występuje też kłucie, pieczenie, zaczerwienienie, obrzęk gardła oraz inne objawy, które określamy klasycznym, wspomnianym już przeziębieniem. O ile samo wirusowe zapalenie gardła nie jest poważną chorobą, o tyle jego powikłania mogą być już bardzo niebezpieczne. Może rozwinąć się pełnoobjawowa angina czy grypa. Układ immunologiczny jest w tym czasie osłabiony, co także ułatwia bakteriom dostęp do organizmu.

Co istotne, tego typu zapalenie gardła mija samoistnie i trwa zazwyczaj około tygodnia. Leczenie opiera się raczej na łagodzeniu objawów. Sprawdzają się tutaj pastylki do ssania, które zmniejszają obrzęk oraz miejscowo znieczulają. Pomocne są również leki przeciwbólowe oraz przeciwzapalne, np. paracetamol czy ibuprofen. Pomagają także domowe sposoby – płukanki lub inhalacje. Co ważne, w leczeniu wirusowego zapalenia gardła nie jest wskazana terapia antybiotykami. Działają one na bakterie, a zatem podawanie ich byłoby w tym przypadku bezzasadne. Wskazany jest za to odpoczynek i regeneracja organizmu.

  • Bakteryjne zapalenie gardła

To rodzaj zapalenia gardła, który charakteryzują bardziej nasilone objawy niż w przypadku zapalenia o etiologii wirusowej. Najczęściej wywołują je paciorkowce beta-hemolizujące grupy A (Streptococcus pyogenes). Zakażenie odbywa się drogą kropelkową – kichanie lub kasłanie zarażającego człowieka – oraz poprzez bezpośredni kontakt. Zapalenie gardła wirusowe od bakteryjnego różni także czas, jaki upływa od kontaktu z patogenem do wystąpienia objawów. W tym przypadku może to być tylko po 12 godzinach, a symptomy rozpoczynają się z większą intensywnością.

Nieraz jednak rozpoznanie, jaki to rodzaj zapalenia gardła, wcale nie jest proste. Narzędziem, z którego mogą w takiej sytuacji korzystać lekarze, jest tzw. skala Centora. Pomaga określić prawdopodobieństwo mówiące o tym, że jest to właśnie infekcja bakteryjna. Ocenia się przy tym wysokość gorączki, wysięk na migdałkach oraz powiększenie węzłów chłonnych. Co istotne, owo prawdopodobieństwo podwyższa także brak kaszlu.

W diagnostyce pomocne są również testy, które wykonuje się pod kątem obecności antygenów w wymazie z gardła. Niestety, nawet jeżeli wynik nie wskazuje na infekcję bakteryjną, nie daje to stu procent pewności. Możliwe jest także zrobienie badań laboratoryjnych.

Wskazanym leczeniem jest w takim przypadku antybiotykoterapia. Najczęściej podaje się penicylinę fenoksymetylową. Można zastosować również cefalosporynę lub makrolid. To bardzo istotne, bo nieleczone zapalenie gardła o podłożu bakteryjnym może nieść za sobą poważne konsekwencje w postaci powikłań. Mogą dotknąć nawet takich organów, jak serce czy nerki. Jednak oprócz leczenia przyczynowego, dodatkowo w czasie choroby stosuje się także terapię objawową. Ma ona na celu m.in. właśnie złagodzenie bólu, obrzęku i kłucia w gardle.

  • Grzybicze zapalenie gardła

Jest zdecydowanie rzadsze niż dwa opisywane wcześniej rodzaje zapalenia gardła. Grzybicze zapalenie gardła wywołują najczęściej drożdżaki (Candida albicans). Może mu towarzyszyć także grzybicze zapalenie migdałków oraz pozostałej części jamy ustnej. Objawy to w tym przypadku, oprócz bólu i dyskomfortu w gardle, biały lub żółty nalot na ścianie gardła i migdałkach.

Ryzyko tego typu zapalenia gardła jest szczególnie wysokie w przypadku osłabienia układu immunologicznego. Najczęściej dotyka dzieci oraz osoby starsze, które mają nie do końca rozwiniętą lub nadwątloną odporność. Sprzyjać mogą mu także zaburzenia hormonalne, palenie papierosów czy różnego rodzaju niedobory mikroskładników.

Rozpoznanie tego typu zapalenia opiera się na pobraniu i zbadaniu wymazu z gardła. W terapii stosuje się leki przeciwgrzybicze, jednak co ważne, leczenie może być długotrwałe. Niewątpliwie należy je jednak podjąć, ponieważ infekcje grzybicze mogą zagrażać całemu organizmowi.

Sprawdź: Przekrwione gardło – sposoby, przyczyny

Sposoby na ból gardła

W walce z bólem gardła dużą rolę mogą odgrywać tzw. domowe sposoby. Jest ich bardzo wiele i potrafią nieść naprawdę skuteczne wsparcie. Należy jednak pamiętać, że jak każde działania terapeutyczne, mają też swoje przeciwwskazania. Jeśli np. jesteś alergikiem, powinieneś szczególnie uważać na wszelkie zioła pojawiające się w płukankach czy podczas inhalacji.

Płukanki (należy wykonywać je 3-4 razy dziennie)

  • Woda z solą kuchenną – sól ma działanie antyseptyczne i pozwala zmniejszyć obrzęk gardła. Do małej szklanki ciepłej wody trzeba dodać łyżeczkę soli i powstałym roztworem płukać gardło. Należy jednak uważać, aby nie był on zbyt mocny, bo zamiast działania terapeutycznego może dodatkowo podrażnić gardło.
  • Woda z sodą oczyszczoną – soda oczyszczona ma m.in. działanie przeciwzapalne oraz antyseptyczne. Wystarczy szklanka wody i łyżka sody. Tutaj podobnie, zbyt intensywny roztwór może wpłynąć na gardło negatywnie.
  • Napar z ziół – w gardłowych problemach znakomicie sprawdzają się szałwia, rumianek i tymianek. Zaparz zioła pod przykryciem i zaczekaj aż ostygną. Gdy będą miały temperaturę około 40°C, możesz płukać gardło.

Czytaj również: Czym i jak płukać gardło?

Napoje

  • Woda z miodem – miód ma działanie przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne. Łagodzi ból i regeneruje. Jest też źródłem wielu witamin i innych składników odżywczych, dzięki czemu wzmacnia ogólną odporność organizmu. Pamiętaj! Jeśli borykasz się z zapaleniem o podłożu grzybiczym, miód nie jest dla ciebie wskazany. Jest znakomitą pożywką właśnie dla grzybów.
  • Napar z siemienia lnianego – zaparz mielone siemię lniane, możesz dodać do niego także miód (wtedy nie zalewaj gorącą wodą, bo zabijesz lecznicze właściwości miodu). Ostudzony napar wypij. Siemię pozostawi na gardle swego rodzaju osłonkę oraz spowoduje jego nawilżenie.
  • Mleko, miód, czosnek, masło – to chyba jeden z najlepiej znanych ,,babcinych” sposobów na przeziębienie. Każdy z tych składników ma wiele leczniczych właściwości, dzięki czemu napój działa przeciwzapalnie, bakteriobójczo oraz regeneracyjnie. Jak go przyrządzić? Mleko podgrzej do temperatury około 40°C. Dodaj łyżeczkę miodu i masła oraz 2 rozgniecione ząbki czosnku.

Niezwykle pomocne w trakcie walki z infekcjami dróg oddechowych są także inhalacje. Można wykorzystać do nich np. olejki eteryczne, ponieważ niemalże każdy ma swoje specyficzne właściwości terapeutyczne. Na przeziębienie znakomicie sprawdzą się olejki z szałwii, eukaliptusa czy też lawendy. Wystarczy do gorącej wody dodać kilka kropel, pochylić się nad miską lub garnkiem, przykryć się ręcznikiem i wdychać leczniczą parę.

Pamiętaj jednak, że jeśli domowe sposoby nie pomagają lub objawy są bardzo intensywne, wskazana jest konsultacja lekarska – żaden rodzaj zapalenia gardła nie powinien być bagatelizowany.

Zobacz także: Zapalenie gardła u dzieci


  • Domżał, M.T., Kliniczne podstawy badania i oceny bólu – wprowadzenie do tematu, Polski Przegląd Neurologiczny 2007;3(4):211-215 [dostęp: 12.04.2019] https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/download/20097/15800
  • Gutknecht, P., Molisz, A., Pietrzykowska, M., Reiwer-Gostomska, M., Siebert J., Trzeciak, B., Winiarski, T., Diagnostyka i leczenie zakażeń układu oddechowego u pacjentów wybranych praktyk lekarzy rodzinnych na terenie Gdańska, Family Medicine & Primary Care Review 2013; 15, 3: 320–322 [dostęp: 12.04.2019] http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.desklight-c6c5b8f7-663a-4355-831c-ffb1b0571b0d
  • Zieliński, R., Zakrzewska, A., Ostre infekcje górnych dróg oddechowych u dzieci — podział morfologiczny, diagnostyka i terapia, Forum Medycyny Rodzinnej [dostęp: 12.04.2019] https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/download/10061/8562

Linia produktów Tantum Verde