Maj 15, 2019

Lek. Maria Gawrońska

Ostre zapalenie gardła – przyczyny, objawy, leczenie

Ostre zapalenie gardła może wynikać z zakażenia bakteryjnego, wirusowego lub grzybiczego. W większości przypadków, poza anginą ropną wywołaną paciorkowcem beta-hemolizującym z grupy A, jest to choroba samoograniczająca się, niewymagająca antybiotykoterapii, a jedynie leczenia doraźnego, polegającego na niwelowaniu uciążliwych objawów.

Ostre zapalenie gardła, niezależnie od przyczyny, wiąże się z podniesioną temperaturą ciała oraz silnym bólem gardła, mogącym utrudniać przełykanie. W zależności od etiologii choroby mogą jej towarzyszyć również inne symptomy z układu oddechowego czy pokarmowego. Chociaż ostre zapalenie gardła mija w przeciągu tygodnia, a jego przebieg jest stosunkowo łagodny, nie należy go bagatelizować. Każda choroba niesie ryzyko nasilonych nawrotów oraz groźnych dla zdrowia powikłań!

Co wywołuje ostre zapalenie gardła?

Ostre zapalenie gardła, nazywane potocznie, choć nie do końca poprawnie anginą, może być wywołane przez różnego rodzaju czynniki etiologiczne. Najczęściej spotykanym jest ostre wirusowe zapalenie gardła, które odnotowuje się nawet w 85% przypadków, w drugiej kolejności występują zakażenia bakteryjne, natomiast najrzadziej za zapalenie gardła odpowiadają grzyby. Poza tym, że infekcja gardła jest samoistnym schorzeniem, może również stanowić objaw towarzyszący takim chorobom zakaźnym, jak grypa, różyczka, odra czy ospa wietrzna.

Zachorowalność na zapalenie gardła wiąże się bezpośrednio z zaburzeniem bądź osłabieniem układu immunologicznego. Dlatego też w grupie ryzyka znajdują się przede wszystkim dzieci, kobiety ciężarne, osoby starsze oraz ludzie cierpiący na choroby nowotworowe i autoimmunologiczne. Według danych statystycznych najwięcej pacjentów z dolegliwościami ze strony górnych dróg oddechowych zgłasza się do lekarzy w okresach tzw. obniżonej odporności, czyli w miesiącach jesienno-zimowych oraz w czasie przedwiośnia.

Ostre zapalenie gardła, niezależnie od etiologii, jest jednym z najczęściej występujących schorzeń spośród chorób górnych dróg oddechowych. Dzieje się tak, ponieważ wiele chorobotwórczych drobnoustrojów zostaje przenoszonych na drodze kropelkowej i pokarmowej. Gardło, będące wspólnym odcinkiem układu oddechowego i pokarmowego, jest miejscem stałego ataku różnego typu antygenów obecnych zarówno w wydychanym powietrzu, jak i spożywanej żywności. Naturalną barierą, mającą zatrzymać te patogeny, jest błona śluzowa podniebienia, migdałków i tylnej ściany gardła, stanowiąca anatomiczny element układu immunologicznego. Jednak, jak już zostało wspomniane, układ chłonny gardła (pierścień Waldeyera) nie zawsze jest w stanie spełniać swoją funkcję, a co za tym idzie, ochronić organizm przed inkubacją choroby. W efekcie na ostre zapalenie gardła szczególnie często zapadają dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym, które z jednej strony mają ciągły kontakt z mikroorganizmami, a z drugiej posiadają jeszcze niedostatecznie wykształconą odporność.

Sprawdź: Wirusowe zapalenie gardła – objawy, metody leczenia

Jak się objawia i jak przebiega ostre zapalenie gardła?

Zarówno objawy, jak i przebieg ostrego zapalenia gardła ściśle uzależniony jest od czynnika etiologicznego i w dużej mierze zależy od wieku, kondycji zdrowotnej oraz indywidualnych predyspozycji organizmu.

Ostre wirusowe zapalenie gardła zazwyczaj poprzedzone jest nieżytem nosa i innymi objawami typowymi dla przeziębienia. Kolejne symptomy narastają powoli. W pierwszym stadium choroby może pojawić się ostre pieczenie w gardle, które z czasem przerodzi się w ból tak nasilony, że utrudnia przełykanie. W obrazie klinicznym gardło cechuje się żywoczerwonym zabarwieniem, obrzękiem błony śluzowej oraz nieznacznym powiększeniem węzłów chłonnych. Częstym objawem wirusowego zapalenia gardła jest stan podgorączkowy bądź niewysoka gorączka. Infekcje wywołane przez wirusy zazwyczaj wiążą się z bólami mięśniowo-stawowymi, katarem, kaszlem, chrypką czy między innymi zaczerwienieniem spojówek. Typowym objawem wirusowego zapalenie gardła są również afty widoczne w obrębie jamy ustnej.

Według badań epidemiologicznych szacuje się, że za zapalenie gardła o etiologii wirusowej może odpowiadać około 200 różnych wirusów, z czego blisko połowę stanowią odmienne serotypy rhinowirusów – sprawców 20% zachorowań na wirusowe zapalenie gardła. Wiedza na temat tych drobnoustrojów jest wciąż rozszerzana, aczkolwiek dziś z dużą pewnością udaje się wskazać tylko na podstawie obrazu klinicznego, który typ wirusa wywołał daną infekcję. Na przykład typowe dla rhinowirusów jest to, że nie uszkadzają nabłonka dróg oddechowych, lecz aktywują mediatory stanu zapalnego i drażnią zakończenia nerwowe. Zapalenie spojówek może wskazywać na obecność adenowirusów, objawy podobne do przeziębienia- atak koronawirusów bądź wirusa paragrypy, natomiast afty i tym podobne zmiany zapalno-nadżerkowe są charakterystyczne dla zakażeń Herpes simplex.

Bakteryjne ostre zapalenie migdałków i gardła najczęściej wywołane jest przez paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A (Streptococcus pyogenes), zwane ze względu na objawy, ropotwórczymi. Głównym symptomem anginy ropnej jest właśnie ropny wysięk i nalot włóknikowy w kryptach migdałków, wywołujący silny ból gardła i problemy z przełykaniem. W badaniu przedmiotowym daje się zauważyć malinowe zabarwienie gardła i migdałków podniebiennych oraz tkliwość, bolesność, powiększenie węzłów chłonnych szyjnych przednich i podżuchwowych. Przebieg tej choroby, w przeciwieństwie do jej wirusowego odpowiednika, jest nagły i ostry. Angina bakteryjna rozpoczyna się wysoką gorączką połączoną z dreszczami, bólem głowy, a także ogólnym osłabieniem i uczuciem rozbicia.

Ostre zapalenie gardła może być także spowodowane obecnością drożdżaków grzybopodobnych Candida albicans. Choroba rozwija się wskutek obniżonej odporności i/lub aktywacji nosicielstwa. Ból przy grzybiczym zapaleniu gardła wynika z zaczerwienienia i obrzęku błony śluzowej, a także pojawienia się charakterystycznego białego nalotu. Przy kandydozie pojawiają się symptomy podobne do tych opisanych wyżej – osłabienie, brak apetytu, gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, kaszel.

Zobacz również: Ropień okołomigdałkowy – przyczyny, objawy i leczenie

Jak leczyć ostre zapalenie gardła?

Z powodu ostrego zapalenia gardła wypisywana jest niemal połowa wszystkich antybiotyków stosowanych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej. Obecna polityka farmakologiczna podkreśla skutki nadużywania tych inwazyjnych leków, szkodzących nie tylko osobie chorej, lecz także całemu społeczeństwu.

Antybiotyk na ostre zapalenie gardła powinien być wypisywany wyłącznie po potwierdzeniu zakażenia bakteryjnego wynikiem wymazu lub szybkiego testu przyłóżkowego, czyli w około 15% przypadków. Bowiem, jak już zostało wspomniane, zapalenie gardła najczęściej ma podłoże wirusowe, a żaden z obecnie znanych antybiotyków nie jest skuteczny w walce z tymi chorobotwórczymi drobnoustrojami. Anginę bakteryjną leczy się przede wszystkim penicyliną, na którą szczepy S. pyogenes są wyjątkowo czułe. Dodatkowo, w celu łagodzenia objawów, można skorzystać z preparatów przeciwbólowych, przeciwgorączkowych, przeciwzapalnych i odkażających, stosowanych także w leczeniu infekcji wirusowych.

Większości wirusów wywołujących ostre zapalenie gardła nie da się leczyć przyczynowo. Wyjątek stanowią te z rodziny herpes (m.in wirus opryszczki), na które stosuje się preparaty przeciwwirusowe acyklowir i famcyklowir. Z kolei przy zakażeniu grzybiczym ustalenie skutecznego farmaceutyku przecigrzybiczego wymaga wykonania antymykogramu, pozwalającego określić stopień wrażliwości danego szczepu na leki.

Leki na ostre zapalenie gardła bez recepty to przede wszystkim preparaty na bazie paracetamolu czy ibuprofenu, łagodzące ból i zmniejszające gorączkę. Poza tym znaczną ulgę niosą aerozole i pastylki zawierające w swoim składzie benzydaminę – niesteroidowy lek przeciwzapalny i przeciwobrzękowy. Zmiany chorobowe w obrębie jamy ustnej i gardła warto przemywać przy pomocy specjalnych płukanek ziołowych (z szałwii, rumianku i tymianku) bądź aptecznych (z roztworem benzydaminy lub diklofenaku). Spośród domowych sposobów na ostre zapalenie gardła warto wskazać przede wszystkim picie dużej ilości ciepłych napojów na bazie imbiru, miodu i cytryny, przestrzeganie dobrze zbilansowanej diety, bogatej w naturalne antybiotyki (miód, czosnek) i produkty rozgrzewające (kurkuma), wygrzewanie się w łóżku oraz zapewnienie sobie oszczędnego trybu życia!

Zobacz także: Skuteczne domowe sposoby na ból gardła


  • Gowin E., Horst-Sikorska W., Leczenie zapalenia gardła bez antybiotyku – czy to możliwe? [w:] artykuł podglądowy Akademii Medycyny, ,,Farmacja Współczesna”, 15.05. 2012 [dostęp 29.04.2019] https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201202_Farmacja_003.pdf

Linia produktów Tantum Verde