17.10.2017 r.

Zapalenie zatok przynosowych

Tantum Verde®

Zapalenie zatok przynosowych

Zapalenie zatok obocznych nosa to częsty problem rynologiczny w praktyce lekarskiej. Łagodne infekcje mają tendencje do samoistnego ustępowania. W początkowej fazie choroby zaleca się leczenie objawowe i obserwację pacjenta. U niedużego odsetka chorych włącza się antybiotykoterapię.

Patofizjologia

Zatoki oboczne nosa to powietrzne przestrzenie w przedniej części twarzoczaszki. Wyściela je błona śluzowa z gruczołami wydzielającymi śluz, pokryta urzęsionym nabłonkiem. Zatoki szczękowe, sitowe przednie i czołowe mają ujścia w przewodzie nosowym środkowym, a sitowe tylne i klinowe – w przewodzie nosowym górnym. Aparat śluzowo-rzęskowy odpowiada za sprawny transport wydzieliny (produkowanej przez komórki kubkowe i gruczoły surowiczo-śluzowe) z jam zatok przez ujścia zatok do jamy nosowej. Do zaburzeń funkcji aparatu rzęskowego prowadzić może upośledzenie czynności migawek albo ograniczenie ich liczby.

Do zwężenia ujścia zatoki na ogół dochodzi w wyniku zapalnego obrzęku błony śluzowej. Wirusy i bakterie zaburzają transport śluzowo-rzęskowy oraz upośledzają inne mechanizmy obronne organizmu. Niedrożne zatoki blokują spływanie wydzieliny do jamy nosowej. Śluz i zanieczyszczenia zalegają w zatokach, obniża się pH i ciśnienie parcjalne tlenu, co sprzyja namnażaniu bakterii.

Przyczyny upośledzenia drożności ujść zatok

Wiele czynników może powodować bakteryjne zapalenie zatok przynosowych. Najczęściej do choroby przyczynia się zakażenie górnych dróg oddechowych o etiologii wirusowej, które zajmuje śluzówkę nosa, wywołuje nieżyt nosa i dociera do błony śluzowej zatok obocznych nosa. W większości przypadków infekcja ustępuje samoistnie, ale czasem prowadzi do zwężenia ujścia zatoki, zwiększenia produkcji wydzieliny i zmiany jej konsystencji na bardziej lepką z jednoczesnym upośledzeniem funkcji aparatu śluzowo-rzęskowego.

Za zwężenie ujść zatok mogą odpowiadać nie tylko zapalenia wirusowe, ale też stan zapalny o charakterze alergicznym, niealergiczny nieżyt nosa i deformacje anatomiczne (np. skrzywienie przegrody nosowej). Wśród innych przyczyn upośledzenia drożności ujść zatok wymienia się mukowiscydozę i pierwotną dyskinezę rzęsek, a także urazy twarzy i intubację dotchawiczą przez nos.

Obraz kliniczny zapalenia zatok przynosowych

Obraz kliniczny zapalenia zatok przynosowych obejmuje dolegliwości bólowe o charakterze rozpierającym w rzucie zainfekowanej zatoki, które mogą intensyfikować się podczas pochylania lub ucisku. W przebiegu choroby występuje stan podgorączkowy (rzadziej gorączka), blokada/zatkanie nosa, wyciek z nosa, wydzielina spływająca po tylnej ścianie gardła, upośledzenie węchu, przykry zapach z ust. Niektórzy pacjenci skarżą się na drapanie w gardle, któremu towarzyszy niewielkie zaczerwienienie błony śluzowej gardła. Kaszel zwykle pojawia się w dzień, ale czasem nasila się w nocy.

W rozpoznaniu ważną rolę odgrywa również wydłużony czas utrzymywania się dolegliwości. Należy mieć na uwadze, że w długim okresie objawowym charakter wydzieliny może ulegać zmianom.

Wyróżnia się:

  • ostre zapalenie zatok obocznych nosa, w których dolegliwości utrzymują się krócej niż 4 tygodnie;
  • podostre zapalenie zatok, które trwa od 4 do 12 tygodni;
  • przewlekłe zapalenie zatok, które obejmuje okres dłuższy niż 12 tygodni.

Rozpoznanie

W niepowikłanych stanach zapalnych nie ma wskazań do wykonywania badań obrazowych. Rozpoznanie ostrego zapalenia zatok przynosowych z reguły ustala się na podstawie wywiadu z pacjentem i badania fizykalnego. Dodatkowe badania pomocnicze i diagnostykę obrazową wykonuje się w wyjątkowych przypadkach. TK zatok przynosowych, RTG zatok lub MRI bywają przydatne przy zakażeniach powikłanych, o charakterze nawrotowym, przewlekłym lub przy podejrzeniu zmian nowotworowych.

W niedoborach odporności i powikłanych zapaleniach zatok obocznych nosa rozważa się wykonanie nakłucia zatoki z aspiracją treści. Badanie bakteriologiczne zleca się także w przypadku niepowodzenia empirycznego leczenia przeciwbakteryjnego.

Zapalenie zatok obocznych nosa – leczenie

Przewlekłe i nawrotowe zapalenia zatok wymagają leczenia przyczynowego. Wady anatomiczne z reguły leczy się chirurgicznie. W terapii zapalenia zatok o podłożu alergicznym stosuje się leczenie odczulające.

U pacjentów z bakteryjnym zapaleniem zatok leczeniem z wyboru jest antybiotykoterapia empiryczna. Jeśli kuracja okaże się nieskuteczna, po badaniu bakteriologicznym materiału z zatoki zajętej procesem chorobowym i ocenie wrażliwości szczepu, wprowadza się terapię celowaną.

Ostre zapalenie zatok przynosowych najczęściej ma etiologię wirusową i przebiega bez powikłań – leczy się je tylko objawowo. Uczucie zatkanego nosa można łagodzić przy pomocy inhalacji z wody morskiej i soli fizjologicznej, ulgę przynoszą też leki zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa. Drapanie, ból i zaczerwienie gardła uśmierzają leki z benzydaminą o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym, antyseptycznym i miejscowo znieczulającym.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017