16.10.2017 r.

Zapalenie ucha środkowego

Tantum Verde®

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego rzadko ogranicza się tylko do jamy i błony bębenkowej – zwykle zajmuje też pozostałe struktury wchodzące w skład ucha środkowego. Choroba pojawia się nagle, objawia bólem ucha i upośledzeniem słuchu. Wysięk w jamie bębenkowej stwierdza się na podstawie silnego przekrwienia błony bębenkowej z ograniczeniem jej ruchomości oraz uwypukleniem w stronę kanału słuchowego. Ostre zapalenie ucha środkowego należy do częstych chorób infekcyjnych, zwłaszcza u małych dzieci (między 6. a 18. miesiącem życia). Zakażenie ma charakter sezonowy – szczyt zachorowań przypada na okres jesienno-zimowy.

Ostre zapalenie ucha środkowego

Ostre zapalenie ucha środkowego to proces zapalny, który szerzy się na wszystkie struktury ucha środkowego i charakteryzuje obecnością ropnej wydzieliny w jamie bębenkowej. Mogą mu towarzyszyć zarówno objawy ogólne, jak miejscowe.

U małych pacjentów ostre zapalenie ucha środkowego jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób (ustępuje tylko infekcjom górnych dróg oddechowych). Jednocześnie to najpowszechniejsza przyczyna stosowania antybiotykoterapii empirycznej u dzieci w praktyce ambulatoryjnej.

Ostre zapalenie ucha środkowego w wielu przypadkach ma podłoże wirusowe, dlatego należy rozważyć zasadność odroczenia leczenia antybiotykiem i prowadzenia postępowania wyczekującego.

Etiopatogeneza

Zazwyczaj ostre stany zapalne ucha środkowego poprzedzają zakażenia wirusowe, po których pojawia się zakażenie bakteryjne. Czynnikiem predysponującym do choroby są też różnice anatomiczne w budowie, przebiegu i położeniu trąbki słuchowej u najmłodszych pacjentów. W wielu przypadkach rozwija się infekcja wstępująca z jamy nosowo-gardłowej przez trąbkę Eustachiusza.

Na ogół ostre zapalenie ucha środkowego to zakażenie o charakterze mieszanym, wywołanym przez wirusy i bakterie. Do choroby mogą przyczyniać się RSV (Respiratory Syncytial Virus), wirusy grypy typu A, wirusy paragrypy oraz ryno- i adenowirusy. Wśród patogenów bakteryjnych dominuje Streptococcus pneumoniae – jego wielolekooporne szczepy atakują przede wszystkim dzieci w wieku żłobkowym i przedszkolnym. Poza tym infekcję powodują bakterie Haemophilus influenzae i Moraxella catharrhalis.

Obraz kliniczny i rozpoznanie

Ostre zapalenie ucha środkowego z reguły poprzedzają objawy zakażenia górnych dróg oddechowych (np. katar, ból głowy, ból gardła). Co czwarty chory ma gorączkę, co piąty – skarży się na wyraźny, tętniący ból ucha, który zaburza normalne funkcjonowanie i sen (zwykle występuje w nocy). Dolegliwości bólowe utrzymują się najczęściej jeden dzień (czasem kilka dni). Choroba przebiega z upośledzeniem słuchu i uczuciem pełności w uchu. U małych dzieci uwagę zwrócić powinny też wymioty, biegunki, płaczliwość i wyciek ropny z przewodu słuchowego zewnętrznego.

Ostre zapalenie ucha środkowego rozpoznaje się na podstawie badania podmiotowego i otoskopowego. O chorobie świadczą:

  • przekrwiona błona bębenkowa,
  • pogrubiona i uwypuklona błona bębenkowa,
  • ropny płyn za błoną (po perforacji – wyciek w przewodzie słuchowym).

W niektórych przypadkach przydatne okazują się badania dodatkowe, np. posiew z gardła (próbka z tylnej ściany gardła) lub z ucha (materiał pobrany w czasie paracentezy).

Antybiotykoterapia

Antybiotykoterapię obligatoryjnie rekomenduje się w przypadku wycieku z ucha, a także u dzieci poniżej 6. miesiąca życia oraz u małych pacjentów do 2. roku życia, którzy chorują na obustronne ostre zapalenie ucha środkowego. Poza tym antybiotykoterapię obowiązkowo stosuje się u osób, u których występują wymioty i wysoka gorączka oraz u chorych z grupy ryzyka (m.in. z nawrotowym zapaleniem ucha środkowego, zaburzeniami odporności, wadami twarzoczaszki, zespołem Downa).

Ostre zapalenie ucha środkowego często przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie, dlatego przez pierwszą dobę lub dwie zaleca się podawanie leków przeciwbólowych, przeciwgorączkowych i obserwację. Jeśli stan nie ulega poprawie w czasie 24–48 godzin, włącza się antybiotykoterapię empiryczną. Lekiem z wyboru jest amoksycylina, wykazująca aktywność przeciw S. pneumoniae i H. influenzae. W przypadku uczulenia stosuje się cefalosporyny lub makrolidy. Jeżeli efekty leczenia nie są zadowalające lub dochodzi do wczesnych nawrotów choroby, wdraża się antybiotyk z grupy cefalosporyn (ceftriakson).

Inne metody leczenia

U wszystkich pacjentów (również leczonych antybiotykiem) należy prowadzić leczenie objawowe, głównie przeciwbólowe (ibuprofen, paracetamol). Ból gardła można łagodzić lekami z benzydaminą o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym, antyseptycznym i miejscowo znieczulającym. Czasem wspomagająco stosuje się leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa.

W niektórych przypadkach w celach terapeutycznych wykonuje się paracentezę, która pozwala na ewakuację wydzieliny i ograniczenie dolegliwości bólowych.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017