12.09.2017 r.

Zapalenie płuc

Tantum Verde®

Zapalenie płuc

Zapalenie płuc to groźny stan zapalny dolnych dróg oddechowych, wywoływany najczęściej przez bakterie lub wirusy. W Polsce choruje co najmniej 300 000 osób rocznie. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub w wyniku aspiracji wydzieliny z górnych dróg oddechowych (objętych zapaleniem). Początek choroby przebiega z osłabieniem, bólem mięśni, gorączką, dreszczami i potliwością. W zapaleniu płuc stosuje się antybiotykoterapię i leczenie objawowe.

Zapalenie płuc – drogi zakażenia i czynniki ryzyka

Według szacunków, za 70-75 procent przypadków zapalenia płuc odpowiada dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae). Bakterię w 1880 r. niezależnie od siebie wyizolowali: Ludwik Pasteur (z Charlesem Chamberlandem) i George Miller Sternberg.

Zapalenie płuc to choroba dolnych dróg oddechowych, która objawia się wysoką temperaturą ciała i dolegliwościami ze strony układu oddechowego. Do zakażenia zwykle dochodzi drogą kropelkową lub w wyniku aspiracji drobnoustrojów z górnych dróg oddechowych, rzadziej drogą krwiopochodną. U chorych w badaniu przedmiotowym i RTG klatki piersiowej można stwierdzić charakterystyczne zmiany: naciek zapalny w pęcherzykach płucnych albo w tkance śródmiąższowej płuc.

Do najistotniejszych czynników ryzyka zapalenia płuc należy wiek: najbardziej zagrożeni są seniorzy i niemowlęta. Choroba częściej dotyka palaczy, osoby nadużywające alkoholu, niedożywione, przyjmujące leki obniżające odporność, z cukrzycą, przewlekłą niewydolnością serca i POChP (przewlekłą obturacyjną chorobą płuc).

Zapalenie płuc – klasyfikacja

Istnieje kilka klasyfikacji zapaleń płuc. Jeden z podziałów wyróżnia:

  • zapalenie płuc pozaszpitalne, na które zapadają chorzy niehospitalizowani;
  • zapalenie płuc szpitalne: dotyka pacjentów hospitalizowanych od co najmniej 48 godzin (patogeny „szpitalne” częściej są lekooporne).

Podział anatomiczny choroby uwzględnia lokalizację stanu zapalnego i jego rozległość:

  • zapalenie płuc odoskrzelowe,
  • zapalenie płuc śródmiąższowe,
  • zapalenie płuc płatowe.

Klasyfikacje, które biorą pod uwagę etiologię choroby, wyodrębniają zapalenie płuc:

  • bakteryjne,
  • wirusowe,
  • grzybicze,
  • alergiczne,
  • atypowe,
  • chemiczne.

Czynniki etiologiczne zapalenia płuc

Do bakterii wywołujących zapalenie płuc należy nie tylko Streptococcus pneumoniae, ale też Haemophilus influenzae. Czasem za chorobę odpowiadają drobnoustroje atypowe: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae i Legionella pneumophila. Bakterie te, dzięki umiejętności namnażania się w komórkach nabłonka oddechowego i makrofagach, unikają odpowiedzi immunologicznej i mogą dłużej przetrwać w organizmie. Zwykle prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych. Na nietypowy obraz kliniczny choroby składają się objawy spoza układu oddechowego i niższa gorączka. Rzadziej do zapalenia płuc przyczyniają się inne bakterie, np. Staphylococcus aureus, Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli.

Szacuje się, że nawet 20 procent pozaszpitalnych zapaleń płuc wywołują wirusy (w tym: rynowirusy, koronawirusy, wirus grypy, RSV, adenowirusy, wirusy paragrypy). Grzybicze zapalenie płuc częściej rozwija się u pacjentów z upośledzeniem odporności, zwłaszcza chorych na AIDS, białaczkę i leczonych immunosupresyjnie. Za zakażenia grzybicze odpowiadają m.in. Pneumocystis jiroveci, Histoplasma capsulatum, Cryptococcus neoformans.

Do alergicznego zapalenia pęcherzyków płucnych przyczyniają się alergeny wziewne, np. zarodniki termofilnych promieniowców, białka ptasich odchodów i sierści zwierząt futerkowych.

Chemiczne zapalenie płuc rozwija się w wyniku wniknięcia do pęcherzyków płucnych substancji natychmiast drażniących lub powodujących przewlekłe procesy gnilne. Np. treść żołądkowa, która przedostaje się do drzewa oskrzelowego i płuc, wywołuje zachłystowe zapalenie płuc (zespół Mendelsona), charakterystyczne m.in. dla pacjentów obłożnie chorych, po zabiegu reanimacji czy płukania żołądka.

Obraz kliniczny, badania, sposoby leczenia

Objawy zapalenia płuc z reguły pojawiają się nagle. Chorzy skarżą się na osłabienie, bóle mięśniowe, wysoką gorączkę i suchy kaszel. Po kilku dobach mogą wystąpić duszności, ucisk i ból w klatce piersiowej, który nasila się podczas kaszlu i głębokiego oddychania. Do dolegliwości dołączają zlewne poty i dreszcze towarzyszące gorączce (do 40 st. C). Stopniowo kaszel zmienia się w mokry (symptom typowy dla infekcji bakteryjnych). Pacjent odkrztusza śluzową bądź ropną wydzielinę (nieraz zabarwioną krwią), doskwierają mu bóle brzucha, torsje, brak apetytu, a nawet jadłowstręt.

W badaniu fizykalnym stwierdza się zmiany osłuchowe i stłumiony odgłos opukowy. Zwykle zleca się RTG klatki piersiowej (widoczne zacienienie miąższu) i badania krwi (leukocytoza z przewagą neutrofili i wysokie CRP). Oznacza się również stężenia mocznika, kreatyniny, bilirubiny i bada aktywność enzymów wątrobowych (AST i ALT). Czasem należy wykonać pulsoksymetrię. Można wspierać się też posiewami (zwłaszcza u pacjentów, którzy nie odpowiadają na leczenie). Zleca się badanie bakteriologiczne plwociny, posiew krwi, a także badania immunologiczne, testy w kierunku wirusa grypy lub wykrywające antygeny bakterii.

Chorzy z zapaleniem płuc powinni odpoczywać w łóżku, przyjmować dużo płynów, ewentualnie leki ułatwiające odkrztuszanie wydzieliny. Z reguły nie rekomenduje się leków przeciwkaszlowych. Gorączkę i ból w klatce piersiowej można łagodzić odpowiednimi dawkami paracetamolu lub ibuprofenu. Pacjentom nie wolno palić tytoniu. Przy alergicznym zapaleniu płuc należy pamiętać o eliminacji alergenu.

U chorych leczonych ambulatoryjnie, w zapaleniu płuc wywołanym przez bakterie, stosuje się antybiotyki doustne oraz leki wspomagające odbudowę fizjologicznej flory jelitowej. Hospitalizacja zwykle obejmuje tlenoterapię, dożylne przetaczanie płynów i antybiotyki podawane doustnie, dożylnie lub domięśniowo, celowane na podstawie wyników posiewu.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017