14.08.2018 r.

Przeziębienie czy grypa?

Przyczyny choroby przeziębieniowej i grypy

Zarówno grypa, jak i choroba przeziębieniowa są infekcjami wirusowymi. Grypę wywołuje zakażenie wirusem grypy typu A, B lub C, przy czym tylko dwa pierwsze odpowiadają za sezonowe, epidemiczne zachorowania. Dodatkowo typ A dzieli się na kilka kolejnych podtypów, w zależności od układu antygenów na otoczce białkowej wirusa. Wyróżniamy dwa białka powierzchniowe – hemaglutyninę (H) i neuraminidazę (N). To właśnie na tej podstawie powstają medialne skróty A H1N1 – wirus grypy świńskiej czy A H5N1 – wirus grypy ptasiej.

W przypadku choroby przeziębieniowej sytuacja jest bardziej skomplikowana. Jej przyczyną może okazać się ponad 200 różnych typów wirusów, przede wszystkim z rodzaju rynowirusów czy koronawirusów. Dlatego też przy wystąpieniu objawów choroby przeziębieniowej, która w większości przebiega bardzo łagodnie, nie ma sensu i praktycznej możliwości, aby ustalić, który konkretny wirus stał się przyczyną zakażenia. Dodatkowo wyjaśnia to, dlaczego na przeziębienie możemy chorować nawet kilka razy w roku. Przeciwciała wyprodukowane przez organizm przeciwko jednemu typowi wirusa podczas choroby nie ochronią nas przed zakażeniem kolejnymi.

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirusy odpowiedzialne za wywołanie choroby przeziębieniowej i grypy rozprzestrzeniają się przede wszystkim drogą kropelkową. Bardzo łatwo szerzą się w zamkniętych skupiskach ludzkich, jak przedszkola, szkoły, zakłady pracy, a także szpitale i domy opieki. Sprzyjają temu brak izolacji chorych, którzy stają się rezerwuarem zakażenia, i nieprzestrzeganie zasad higieny, chociażby częstego mycia rąk.

Okres wylęgania choroby przeziębieniowej to około 1–2 dni. Chory najbardziej zakaża w ciągu pierwszych 3 dni od wystąpienia objawów, choć wydalanie wirusa trwa jeszcze przez nawet 2 tygodnie. W przypadku grypy okres wylęgania jest podobny, ale pacjent jest zakaźny już na kilka dni przed pojawieniem się jakichkolwiek symptomów.

Czy możliwe jest rozróżnienie grypy i choroby przeziębieniowej na podstawie objawów?

Pacjent zgłaszający się do apteki lub poradni nie wie, czy doskwierające mu objawy są efektem przeziębienia, czy grypy. Niestety w wielu przypadkach symptomy są bardzo podobne i stwarzają problem również farmaceucie czy lekarzowi. Na jakie drobne różnice warto więc zwrócić uwagę?

Zarówno grypa, jak i przeziębienie rozpoczyna się zwykle od objawów ogólnoustrojowych, choć w przypadku grypy występują one zwykle bardziej nagle i mają większe nasilenie. Są to stany podgorączkowe i gorączka, bóle głowy i mięśniowo-stawowe oraz ogólne złe samopoczucie.

Następnie pojawiają się objawy ze strony układu oddechowego, przy czym w chorobie przeziębieniowej dominuje wodnista wydzielina z nosa, podczas gdy w grypie nieżyt nosa jest zwykle nieznacznie nasilony. Kolejny odróżniający symptom to kaszel – w przeziębieniu jest początkowo suchy, a następnie ma tendencję do przejścia w postać wilgotną, z kolei w grypie suchy męczący kaszel budzący pacjenta w nocy może się utrzymywać nawet przez kilka tygodni. W przebiegu przeziębienia częściej też mamy do czynienia ze stanem zapalnym gardła. Pacjenci skarżą się na ból nasilający się przy połykaniu, a w badaniu można zaobserwować zaczerwienienie i obrzęk łuków gardłowych.

U dzieci i osób starszych w przebiegu grypy mogą wystąpić także inne objawy, które nie kojarzą się raczej z tego typu infekcją. U najmłodszych pacjentów możemy zaobserwować symptomy związane ze stanem zapalnym krtani, takie jak chrypka i duszność wdechowa, czy stanem zapalnym ucha środkowego, np. silny ból ucha z obecnością wydzieliny z przewodu słuchowego. U seniorów natomiast mogą pojawić się zaburzenia świadomości aż do utraty przytomności.

Jak leczyć chorobę przeziębieniową i grypę?

Nawet bez włączenia leczenia objawy zarówno choroby przeziębieniowej, jak i grypy ustępują samoistnie w ciągu 3–7 dni. Jak już wspomniano, nieco dłużej może utrzymywać się tzw. kaszel poinfekcyjny związany z silnym podrażnieniem i martwicą komórek nabłonka oddechowego.

Pacjenci szukają jednak zwykle pomocy u farmaceuty lub lekarza, ponieważ uciążliwe objawy znacząco ograniczają możliwości ich codziennego funkcjonowania. Warto zaznaczyć, że leczenie obu chorób w większości przypadków ogranicza się do zwalczania symptomów. Jeśli chodzi o grypę, istnieje grupa leków przyczynowych, przeciwwirusowych, np. oseltamiwir czy zanamiwir, wykazujących tym większą skuteczność, w im krótszym czasie od wystąpienia objawów zostaną podane. Na podstawie badań naukowych udowodniono jednak, że u większości pacjentów po podaniu stosunkowo drogiego leku objawy ustąpiły jedynie dzień wcześniej. Ograniczono zatem stosowanie oseltamiwiru do osób z grup ryzyka wystąpienia poważnych, a czasem śmiertelnych powikłań grypy, czyli seniorów i najmłodszych dzieci, a także pacjentów z zaawansowanymi chorobami przewlekłymi czy hospitalizowanych.

Pamiętać też należy, że w każdej możliwej sytuacji podstawą terapii jest odpoczynek. Pozwala on ograniczyć nie tylko rozprzestrzenianie choroby, ale także ochronić pacjenta przed nadkażeniami osłabionego organizmu kolejnymi patogenami. Należy więc pozostać w łóżku i pić co najmniej 2 litry płynów na dobę. Ilość ta powinna być odpowiednio zwiększona przy gorączce.

W farmakoterapii, w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta, stosuje się leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, takie jak paracetamol czy ibuprofen. Jeśli problemem jest uciążliwy nieżyt nosa, mogą zostać zalecone leki obkurczające naczynia błony śluzowej podawane miejscowo, takie jak oksymetazolina czy ksylometazolina, lub ogólnoustrojowo, np. pseudoefedryna czy fenylefryna. Przy kaszlu warto sięgnąć po leki przeciwkaszlowe zawierające np. dekstrometorfan, choć w tym przypadku należy podkreślić pacjentowi, że są one wskazane wyłącznie przy kaszlu suchym. Hamowanie odruchu kaszlu w kaszlu wilgotnym skutkuje zaleganiem wydzieliny i wzrostem ryzyka nadkażenia bakteryjnego.

Wielu pacjentów wymusza niestety na lekarzach przepisywanie również antybiotyków, które są ich zdaniem najlepszym środkiem na infekcje. Warto mieć świadomość, że zarówno grypa, jak i przeziębienie mają pochodzenie wirusowe, a ta grupa leków nie działa na takie patogeny. Stosowanie antybiotyków w grypie jest jedynie formą profilaktyki nadkażenia bakteryjnego w grupie najbardziej obciążonych pacjentów.

Autor: Lek. Med. Katarzyna Wiak

Bibliografia

[1] Interna Szczeklika 2017, pod red. Gajewski P., wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 2363–2372.

[2] Moghadami M., A Narrative Review of Influenza: A Seasonal and Pandemic Disease, Iran J Med Sci. 2017 Jan; 42(1), s. 2–13.

[3] https://www.mp.pl/grypa/artykuly/podrecznik/79553,grypa – data dostępu: 07.08.2018.

[4] https://www.mp.pl/medycynarodzinna/artykuly/122066,leczenie-przeziebienia-u-doroslych-i-dzieci – data dostępu: 07.08.2018.

Najnowsze wpisy na blogu

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017