20.10.2017 r.

Przerost migdałków u dzieci

Tantum Verde®

Przerost migdałków u dzieci

Migdałki to integralna część układu chłonnego, która ma stały kontakt ze środowiskiem zewnętrznym i uczestniczy w uruchomianiu zarówno lokalnych, jak i obwodowych mechanizmów obronnych. Ich zadanie polega na identyfikacji antygenów, wysyłaniu informacji do mózgu oraz neutralizacji i niszczeniu czynników patogennych na skutek stymulacji odpowiedzi humoralnej i komórkowej. Proces fizjologicznego (i odwracalnego) powiększania się migdałków gardłowego i podniebiennych u małych dzieci wynika z wysokiej aktywności immunologicznej tkanki chłonnej. Jednak u niektórych pacjentów przerost pierścienia Waldeyera przekracza granice wyznaczone przez fizjologię i prowadzi do patologicznych zmian, które zaburzają jego funkcje i przyczyniają się do problemów zdrowotnych.

Przerost migdałków u dzieci – przyczyny

Migdałki podniebienne i gardłowy należą do tzw. pierścienia Waldeyera – skupiska tkanki chłonnej, zlokalizowanego na skrzyżowaniu dróg oddechowych i pokarmowych. Pod względem histologicznym tworzą je grudki chłonne z ośrodkami namnażania limfocytów. Ciągły kontakt ze środowiskiem zewnętrznym sprzyja tworzeniu się komórek pamięci immunologicznej. Migdałki biorą udział w recyrkulacji limfocytów (recyrkulujących między nabłonkiem siateczkowatym migdałka a krążeniem).

Najszybciej (pod wpływem stałej stymulacji antygenowej) migdałki rosną między 3. a 7. rokiem życia, po czym ulegają stopniowej inwolucji; ok. 20. roku życia zostają jedynie migdałki szczątkowe. W wieku dziecięcym stosunkowo często dochodzi do patologicznego przerostu migdałków, wywołującego liczne powikłania.

Jeszcze nie do końca poznano przyczyny przerostu migdałków, ale uważa się, że proces może mieć podłoże wieloczynnikowe. Przypuszcza się, że w etiologii dużą rolę odgrywają reakcje immunologiczne. Zwraca się uwagę na nawracające ostre stany zapalne, charakterystyczne dla chorób zakaźnych wieku dziecięcego. Zakażenia górnych dróg oddechowych przebiegają z odczynowym powiększeniem tkanki limfatycznej. W przypadku przewlekłej stymulacji może być to stan tymczasowy lub trwały.

Na patologiczny przerost migdałków wpływać mogą nie tylko infekcje wirusowe i bakteryjne (np. Haemophilus influenzae), ale też zmiana składu flory fizjologicznej nosogardła. Podkreśla się również znaczenie czynników genetycznych, środowiskowych oraz hormonalnych, w szczególności hormonów przedniego płata przysadki i kory nadnerczy, których wyższe stężenia towarzyszą odczynom zapalnym. Przewlekłe nieswoiste stany zapalne przyczyniają się do przerostu łącznotkankowego, a także metaplazji nabłonka oraz zanikania ośrodków rozmnażania limfocytów.

Przerost migdałków zwykle prowadzi do objawów obturacyjnych, związanych z mechanicznym zwężeniem gardła.

Przerost migdałków gardłowego i podniebiennych

Migdałek gardłowy (trzeci) to skupisko tkanki limfoidalnej, ulokowanej na stropie części nosowej gardła. Zwykle przyjmuje kształt czworoboku z zaokrąglonymi kątami. U pewnej grupy dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym następuje jego patologiczny przerost, który komplikuje pasaż powietrza przez nos.

Przerost migdałka gardłowego manifestuje się zespołem obturacyjnych bezdechów sennych. Dziecko otwiera usta w czasie snu i czuwania – wyłączenie fizjologicznej funkcji nosa skutkuje najczęściej nawracającymi infekcjami górnych dróg oddechowych. Patologiczny przerost może przebiegać z zaburzeniem drożności nosa, chrapaniem i mową nosową (nosowaniem tylnym zamkniętym). Niedrożność trąbki słuchowej prowadzi do ostrych zapaleń ucha środkowego. Powikłaniom usznym towarzyszy niedosłuch przewodzeniowy. Upośledzona wentylacja zatok przynosowych powoduje dalsze stany zapalne. Objawami charakterystycznymi dla przerostu migdałka gardłowego są też zmiany ukształtowania twarzoczaszki (tzw. twarz adenoidalna).

Migdałki podniebienne to parzyste struktury elipsoidalne, ulokowane między łukami podniebienno-językowymi i podniebienno-gardłowymi. Ich przerost upośledza drożność części środkowej gardła i wywołuje zespół obturacyjnych bezdechów sennych. W konsekwencji występują zaburzenia rytmu oddechu podczas snu i częste zmiany pozycji (niespokojny sen). Mogą pojawiać się poranne bóle głowy, niewyraźne mówienie, pocenie i moczenie nocne oraz niedobory masy ciała i wzrostu. Przewlekłe niedotlenienie skutkuje problemami z koncentracją, pogorszeniem pamięci i zdolności poznawczych. Czasem zaburzenia zachowania obejmują niepokój i nadpobudliwość ruchową, a nawet skłonność do agresji.

Metody leczenia

W przypadku niedużego przerostu migdałka gardłowego, któremu towarzyszą objawy o umiarkowanym natężeniu, podejmuje się próbę leczenia zachowawczego. Farmakoterapia zwykle polega na podawaniu glikokortykosteroidów donosowych, stosuje się też leczenie immunostymulacyjne. Adenoidektomię rozważa się, gdy dochodzi do istotnego upośledzenia drożności nosogardła, wiążącego się z trudnościami w oddychaniu przez nos lub wywołującego zespół bezdechów sennych. Wskazaniem do zabiegu bywa przerost średni, w którym występuje twarz adenoidalna lub który ogranicza drożność trąbek słuchowych bądź ujść zatok przynosowych.

Tonsylektomię wykonuje się, gdy pojawiają się objawy zespołu obturacyjnych bezdechów w czasie snu. Wskazaniem mogą być zaburzenia mowy i trudności w połykaniu, a także nawracające stany zapalne o etiologii paciorkowcowej oraz powikłania anginy paciorkowcowej (najczęściej ropień okołomigdałkowy).

Po zabiegu usunięcia migdałków pacjent powinien stosować lekką, chłodną i półpłynną dietę, zaleca się też farmakoterapię, w tym leki przeciwbólowe (np. z benzydaminą).

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017