30.10.2017 r.

Powikłania zapalenia zatok przynosowych

Tantum Verde®

Powikłania zapalenia zatok przynosowych

Zapalenie zatok przynosowych obejmuje stan zapalny błony śluzowej (jednej lub kilku) zatok przynosowych, do którego dochodzi w wyniku upośledzenia drenażu i wentylacji jam zatok oraz hipoksji i namnażania patogenów w ich świetle. Najczęstszym źródłem zmian chorobowych jest zakażenie, ale zapalenie niekiedy ma podłoże alergiczne lub wynika z odmienności w budowie anatomicznej bocznej ściany jamy nosa. Powikłania zapalenia zatok przynosowych mogą zagrażać zdrowiu lub życiu, dlatego wymagają zdecydowanego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego.

Zapalenie zatok przynosowych – obraz kliniczny, leczenie

Zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych dotyczą stosunkowo dużej części populacji. Ich przyczyn szukać należy przede wszystkim w patologiach kompleksu ujściowo-przewodowego i sitowia przedniego.

Do zwężenia ujścia zatoki najczęściej prowadzi obrzęk zapalny błony śluzowej, wywołany zakażeniem wirusowym lub bakteryjnym. Choroba objawia się bólem w rzucie zainfekowanej zatoki, nasilającym się podczas pochylania i ucisku. W jej przebiegu pojawia się blokada i wyciek z nosa, niewysoka gorączka, upośledzenie węchu, czasem kaszel, ból i zaczerwienienie błony śluzowej gardła.

Ostre zapalenie zatok przynosowych o etiologii wirusowej wymaga leczenia objawowego, polegającego na podawaniu leków ograniczających przekrwienie błony śluzowej nosa oraz – przy bólu gardła – leków z benzydaminą o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym, antyseptycznym i miejscowo znieczulającym. Terapia zakażeń bakteryjnych obejmuje leczenie objawowe i antybiotykoterapię. W przypadku wad anatomicznych wskazane jest leczenie chirurgiczne. Przy stanach zapalnych na tle alergicznym wdraża się leczenie odczulające.

Powikłania zapalenia zatok przynosowych – patomechanizm

Powikłania zapalenia zatok przynosowych dzieli się na oczodołowe i wewnątrzczaszkowe.

Proces zapalny szerzy się w zatokach przynosowych i przechodzi na inne struktury anatomiczne przez ciągłość z sąsiadującymi tkankami, naczynia krwionośne lub chłonne bądź krążenie ogólne. Na początku dochodzi do obrzęku, przekrwienia i bólu pobliskich tkanek, po czym proces zapalny może zająć oczodoły, następnie nerwy, a dalej struktury wewnątrzczaszkowe.

Najbardziej narażony jest oczodół, który leży w bezpośrednim sąsiedztwie zatok przynosowych. Wyniki badań wykazują, że blisko 80 proc. bakteryjnych zakażeń oczodołu wywołują stany zapalne zatok przynosowych – zwykle występują powikłania zapalenia sitowia. Proces zapalny, który toczy się w tym rejonie, może skutkować trwałym uszkodzeniem narządu wzorku.

Ściany kostne oczodołu wyściela okostna (periorbita), która z innymi powięziami oczodołowymi osłania gałkę oczną. Od przodu wejście do oczodołu zamyka przegroda oczodołowa (orbital septum), która dzieli oczodół na części przedprzegrodową (przednią) i zaprzegrodową (tylną – w głębi oczodołu).

Przegroda oczodołowa, która łączy się z tarczką powieki górnej i dolnej, jest – razem z okostną – naturalną barierą blokującą rozprzestrzenianie się nacieku zapalnego do części tylnej oczodołu, co ma duże znaczenie w przypadku przechodzenia procesu zapalnego z zatok do oczodołu.

Powikłania zapalenia zatok przynosowych – rodzaje i objawy

Najczęściej stwierdza się powikłania przedprzegrodowe, które nie przekraczają granicy przegrody oczodołowej. W większości przypadków występuje zapalny obrzęk powiek, manifestujący się zwężeniem szpary powiekowej, przekrwieniem i zwiększoną ciepłotą powiek; rzadziej dochodzi do zaczerwienienia i obrzęku spojówki.

Do powikłań pozaprzegrodowych zaliczają się ropnie podokostnowe oczodołu, stany zapalne tkanek miękkich oczodołu, ropnie oczodołu i zakrzepy zatoki jamistej.

Powikłania pozaprzegrodowe można podejrzewać w przypadku zmniejszenia ruchomości gałki ocznej, zaczerwienienia spojówki, wysunięcia gałki ocznej ku przodowi (wytrzeszcz), zaburzeń widzenia i braku reakcji źrenicy na światło.

W ramach powikłań wewnątrzczaszkowych wyróżnia się ropniak podtwardówkowy (zwykle najgorzej rokujące powikłanie), ropień nadtwardówkowy, zakrzepowe zapalenie zatok żylnych opony twardej, ropnie mózgu oraz zapalenie opon mózgowo rdzeniowych – najczęściej spotykane powikłanie wewnątrzczaszkowe.

Powikłania wewnątrzczaszkowe objawiają się silnymi bólami głowy, wymiotami, drgawkami, ubytkowymi objawami neurologicznymi, zaburzeniami świadomości, niekiedy nawet śpiączką.

Powikłania zapalenia zatok przynosowych – rozpoznanie, metody leczenia

Powikłania zapalenia zatok przynosowych rozpoznaje się na podstawie analizy całości obrazu klinicznego, badania radiologicznego (tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego oczodołu i zatok przynosowych) oraz konsultacji: okulistycznych, laryngologicznych, w pewnych przypadkach neurologicznych i neurochirurgicznych.

Należy zwrócić szczególną uwagę na obecność (bądź nieobecność) wytrzeszczu (proptosis)objawu, który pozwala różnicować lokalizację procesu zapalnego względem przegrody oczodołowej. Wytrzeszcz gałki ocznej nie występuje, jeśli stan zapalny ogranicza się do tkanek przed przegrodą oczodołową. Ma to dużą wartość kliniczną, ponieważ zapalenie, które przekracza granicę tej struktury anatomicznej, może upośledzać ostrość wzroku, a nawet wywoływać ślepotę.

Dalsze badania obejmują (zależnie od rozpoznania) badanie płynu mózgowo-rdzeniowego pozyskanego w czasie punkcji lędźwiowej, badanie bakteriologiczne materiału z zatoki pobranego drogą punkcji lub okołooperacyjną.

Leczenie powikłań zapalenia zatok przynosowych przeprowadza się w warunkach szpitalnych. Wdraża się m.in. antybiotykoterapię dożylną, leczenie przeciwgorączkowe i przeciwbólowe. W niektórych przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna lub neurochirurgiczna, uzależniona od rodzaju, lokalizacji i/lub rozległości zmian patologicznych.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017