21.09.2017 r.

Mononukleoza zakaźna

Tantum Verde®

Mononukleoza zakaźna

Za mononukleozę zakaźną odpowiada wirus Epsteina-Barr (EBV), który przenosi się przez ślinę. Choroba najczęściej dotyka dzieci i młodzież. W jej przebiegu pojawia się wysoka gorączka, zapalenie gardła i migdałków z charakterystycznym wysiękiem i znacznym powiększeniem węzłów chłonnych (limfadenopatią). W morfologii krwi obwodowej stwierdza się obecność limfocytów atypowych.

 

Mononukleoza zakaźna – czynnik etiologiczny

Najczęstszym czynnikiem etiologicznym klasycznej mononukleozy jest wirus Epsteina-Barr (EBV) z rodziny Herpesviridae, zwany też ludzkim herpeswirusem 4 (HHV-4, human herpes virus 4). Patogen należy do najpowszechniej występujących u ludzi wirusów DNA – szacuje się, że ponad 90 procent populacji przeszło infekcję EBV.

Do zakażenia dochodzi przez bliski kontakt z osobą chorą, zakażoną lub rekonwalescentem (rzadziej wirus Epsteina-Barr przenosi się drogą kropelkowa). Materiał zakaźny stanowi ślina z wirusem EBV, który wnika do komórek nabłonka gardła, a po zakażeniu limfocytów B roznosi się po organizmie. W formie latentnej (ukrytej) pozostaje do końca życia. W pewnych warunkach może ulec reaktywacji.

Okres wylęgania choroby wynosi od 30 do 50 dni, ale zakaźność utrzymuje się znacznie dłużej. Obecność EBV w ślinie stwierdza się do 6 miesięcy po ustąpieniu objawów infekcji, w rzadkich wypadkach nawet do 17-18 miesięcy.

Obraz kliniczny

Ze względu na drogę zakażenia mononukleoza ma też drugą, potoczną nazwę: „choroba pocałunków”. U kilkulatków przebiega łagodnie lub daje tylko nieznaczne objawy, ale u nastolatków i dorosłych dolegliwości bywają nasilone.

Objawy zwiastunowe rozwijają się stadialnie i mają charakter grypopodobny (osłabienie, dreszcze, bóle mięśniowo-stawowe). Mogą utrzymywać się do dwóch tygodni. Pełny rozwój choroby przypomina anginę bakteryjną. Dochodzi do wysiękowego zapalenia gardła i migdałków z ostrym bólem gardła i powiększeniem migdałków (z nalotem). Niewielkim zmianom wybroczynowym na podniebieniu może towarzyszyć przykry zapach z ust. Gorączka zbliża się do 40 st. C i utrzymuje do 2 tygodni (w niektórych przypadkach okres gorączkowy wydłuża się do 5 tygodni). Objaw Glanzmana stwierdza się przede wszystkim u małych pacjentów.

Obraz kliniczny mononukleozy zakaźnej obejmuje znaczne powiększenie węzłów chłonnych z tkliwością i bolesnością przy dotyku. Może pojawić się też obrzęk tkanki okołowęzłowej. U nastolatków i dorosłych najczęściej obserwuje się większe rozmiary węzłów chłonnych szyjnych i okolic głowy (podżuchwowych). U dzieci zwykle stwierdza się limfadenopatię uogólnioną. W połowie przypadków po kilku dniach wysokiej gorączki dochodzi do powiększenia śledzony.

Rzadziej stan zapalny zajmuje wątrobę i prowadzi do jej powiększenia. U niektórych pacjentów występują zmiany skórne o charakterze wysypki rożyczko- lub odropodobnej. W przebiegu mononukleozy zakaźnej mogą wystąpić również bóle brzucha, mdłości, torsje i zaoczodołowe bóle głowy. Ogólne osłabienie i szybka męczliwość towarzyszą rekonwalescencji.

Rozpoznanie mononukleozy zakaźnej

Lekarz podejrzewa mononukleozę na podstawie charakterystycznych objawów, jednak czasem obraz kliniczny choroby bywa nietypowy (częściej u dorosłych niż u dzieci). Uwagę powinno zwrócić utrzymujące się wysiękowe zapalenie gardła i migdałków, które nie reaguje na standardową terapię. Analizy wymagają przypadki z nadmiernym odczynem węzłowym i powiększoną śledzioną, ale nie wolno zapominać, że podobne objawy występują w przebiegu wielu chorób. Diagnozę stawia się w oparciu o badania laboratoryjne, niekiedy przeprowadzanych w warunkach szpitalnych.

W morfologii krwi obwodowej stwierdza się leukocytozę z dużą liczbą limfocytów (pow. 50 proc.), przy czym 10 procent krwinek białych stanowią limfocyty atypowe. Czasem odnotowuje się wzrost aktywności aminotransferaz (krótkotrwałe uszkodzenie komórek wątroby w ostrym stadium). Badania serologiczne pozwalają wykryć obecność swoistych i nieswoistych przeciwciał skierowanych przeciwko EBV (np. test ELISA, odczyn Paula-Bunnella-Davidsohna). U dzieci do 5 roku życia raczej nie występują przeciwciała heterofilne.

Zdarza się, że przy niecharakterystycznych objawach klinicznych mononukleozy błędnie diagnozuje się infekcję bakteryjną. Po podaniu ampicyliny lub amoksycyliny pojawia się wysypka odropodobna na skórze i błonach śluzowych, która wskazuje na zakażenie EBV i ustępuje po odstawieniu antybiotyku.

Leczenie

Mononukleoza zakaźna na ogół ustępuje samoistnie, zwykle nie zaleca się leczenia przeciwwirusowego. Stosuje się przede wszystkim leczenie objawowe. Chory powinien unikać dużego wysiłku fizycznego, odpoczywać, dużo pić i zmienić dietę na lekkostrawną (nieobciążającą wątroby). Należy przyjmować leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe (paracetamol, NLPZ) oraz stosować preparaty dezynfekujące jamę ustną i gardło, np. z benzydaminą.

Sterydy włącza się do leczenia infekcji o ciężkim przebiegu, z dużym odczynem węzłowym. Powikłania bakteryjne wymagają podania antybiotyku. Na hospitalizację kieruje się chorych ze znacznym powiększeniem śledziony. Pacjent po mononukleozie zakaźnej (również po zakażeniu bezobjawowym) nabywa trwałą odporność pochorobową.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017