31.10.2017 r.

Duszność u dzieci

Tantum Verde®

Duszność u dzieci

Duszność (łac. dyspnoe) definiuje się jako subiektywne doświadczenie dyskomfortu oddechowego. Obiektywnie duszność charakteryzuje się natężoną czynnością oddechową. U dzieci stwierdza się m.in pogłębiony, przyspieszony oddech (tachypnoe), wciąganie międzyżebrzy i wysiłek oddechowy z uruchomieniem dodatkowych mięśni oddechowych, postękiwanie, stridor, poruszanie skrzydełkami nosa, kaszel, zmianę barwy głosu, sinicę, dodatkowe szmery nad polami płucnymi. Ze względu na odrębności anatomiczne i fizjologiczne układu oddechowego u małych pacjentów, przyczyny duszności u dzieci mogą być inne niż u osób dorosłych.

Duszność u dziecka – charakterystyka, objawy, rodzaje

Duszność jest subiektywnym odczuciem braku powietrza lub trudności w oddychaniu. Obiektywnie stan manifestuje się wzmożoną czynnością oddechową, czyli przyspieszeniem i pogłębieniem oddechów z jednoczesnym intensywnym zaangażowaniem dodatkowych mięśni oddechowych.

U najmłodszych pacjentów do podstawowych objawów duszności należą przyspieszony oddech i przyspieszona czynność serca, a także postękiwanie, zaciąganie dołka jarzmowego i ruch skrzydełek nosa, czasem sinica – widoczna zwłaszcza wokół ust. U starszych dzieci, prócz tachypnoe i szybszego rytmu serca, obserwuje się problemy z mówieniem i zmianę barwy głosu.

Duszność to następstwo niewystarczających dostaw tlenu do organizmu. Wyróżnia się duszność wysiłkową, łączoną z wysiłkiem fizycznym (nawet niedużym) i spoczynkową, pojawiającą się w czasie spoczynku. Duszności dzieli się też na napadowe (ostre) i przewlekłe.

Należy zaznaczyć, że duszność nie jest objawem swoistym; nie można na jej podstawie rozpoznać konkretnej jednostki chorobowej. Z reguły jednak nie występuje odrębnie – objawy dodatkowe pomagają ustalić jej przyczynę.

Duszność u dzieci – przyczyny

Utrzymująca się duszność u dzieci może wskazywać na przewlekłe choroby układu oddechowego, występuje m.in. w przypadku źle kontrolowanej astmy oskrzelowej, zapalenia oskrzeli z obturacją, chorób śródmiąższowych płuc, mukowiscydozy. Przyczyniają się do niej wady wrodzone dróg oddechowych oraz wady lub choroby mięśnia sercowego.

Ostra duszność, która pojawia się gwałtownie u zdrowego dziecka, może świadczyć o aspiracji ciała obcego do dróg oddechowych. Stan czasem ma podłoże alergiczne (anafilaksja, obrzęk naczynioruchowy) i wymaga bezzwłocznej farmakoterapii. Z powodu nagłej duszności cierpią mali pacjenci z napadem astmy oskrzelowej, przebiegającym z suchym kaszlem, świszczącym oddechem i uczuciem ucisku w klatce piersiowej. Wśród czynników jatrogennych, które powodują ostrą niedrożność dróg oddechowych, wymienia się uszkodzenie krtani na skutek intubacji i porażenie nerwów krtaniowych wstecznych.

Umiarkowanej duszności doświadczają osoby zdrowe, np. w czasie stresu, upału czy po intensywnej aktywności fizycznej. To również reakcja fizjologiczna na przebywanie na dużych wysokościach, uwarunkowana niedostatecznym stężeniem tlenu w powietrzu. Jednak duszność może też sugerować stan chorobowy. U małych pacjentów trudności w oddychaniu zwykle towarzyszą zakażeniom górnych i dolnych dróg oddechowych, m.in. zapaleniom krtani, płuc lub oskrzelików.

Duszność w infekcjach dróg oddechowych

Najczęstszą przyczyną duszności u dziecka są infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych, które przebiegają z suchym lub mokrym kaszlem, zaczerwienieniem błony śluzowej i bólem gardła, nieżytem nosa, gorączką lub stanem podgorączkowym.

W przypadku zapalenia oskrzeli czynniki patogenne prowadzą do stanu zapalnego błony śluzowej oskrzeli z jej obrzękiem oraz nadprodukcją wydzieliny, która gromadzi się w drogach oddechowych, zwęża ich światło i wywołuje duszność. Natomiast duszność w zapaleniu płuc wynika z zaburzeń wymiany gazowej w płucach, za którą odpowiada wysięk zalegający w pęcherzykach płucnych.

Dzieci częściej chorują na zapalenia krtani, w szczególności na nagłośniowe zapalenie krtani i podgłośniowe zapalenie krtani, które przebiegają z uczuciem duszności oraz stridorem (świstem krtaniowym) – szorstkim dźwiękiem, świadczącym o utrudnionym przepływie powietrza przez zwężone drogi oddechowe i powodującym wibracje ścian krtani.

Ostre podgłośniowe zapalenie krtani wiąże się z dusznością wdechową, która nasila się w nocy. Czasem prowadzi do zasinienia skóry, zaciągania międzyżebrzy i ostrych zaburzeń oddechowych.

Ostre zapalenie nagłośni bywa szczególnie niebezpieczne, ponieważ przyczynia się do obrzęku nagłośni i fałdów nalewkowo-nagłośniowych i często wymaga natychmiastowej hospitalizacji. Naciek zapalny u dzieci dynamicznie się rozszerza, a duszność i niewydolność oddechowa mogą wywołać ostre niedotlenienie i stanowić zagrożenie życia.

Leczenie duszności – zakażenia dróg oddechowych

Metody leczenia duszności są ściśle związane z jej przyczynami. W przypadku istotnie przyspieszonego oddechu lub sinicy należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Gdy lekarz rozpozna duszność lekką lub umiarkowaną, może zalecić leczenie w warunkach domowych, w pomieszczeniach z odpowiednio nawilżonym powietrzem, o temperaturze 18-20 st. C. Dziecko trzeba nawadniać, podając płyny obojętne, które rozrzedzają wydzielinę w drogach oddechowych i ułatwią jej odkrztuszanie. W przypadku nieżytu nosa powinno się pamiętać o częstym i delikatnym oczyszczaniu nosa dziecka i przepłukiwaniu roztworami soli fizjologicznej.

W infekcjach wirusowych stosuje się leczenie objawowe, polegające na podawaniu leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych. W zakażaniach przebiegających z bólem gardła należy uwzględnić preparaty działające miejscowo na błonę śluzową gardła, np. z benzydaminą. W zapaleniach o etiologii bakteryjnej zwykle włącza się też antybiotykoterapię. W niektórych przypadkach zaleca się leki mukolityczne, rozrzedzające wydzielinę w drogach oddechowych.

Inne metody leczenia duszności

Utrzymujące się niedotlenienie organizmu może spowolnić rozwój dziecka. Przewlekle występująca duszność u małych pacjentów z reguły oznacza konieczność hospitalizacji, specjalistycznej diagnostyki oraz długotrwałej tlenoterapii.

Dziecko z dusznością, które choruje na astmę oskrzelową lub zapalenie oskrzeli z obturacją, powinno przyjąć wziewny lek rozkurczający oskrzela. W zaostrzeniach astmy oskrzelowej zaleca się intensyfikację wziewnej terapii lekami przeciwastmatycznymi, a w ciężkich zaostrzeniach podaje się też glikokortykosteroidy (drogą doustną lub dożylną).

W przypadku niskiej saturacji rekomenduje się tlenoterapię. Ciężkie postaci duszności i niewydolność oddechowa mogą wymagać intubacji i wentylacji mechanicznej.

Pacjentom ze wstrząsem anafilaktycznym podaje się adrenalinę i dodatkowo kortykosteroidy oraz leki przeciwhistaminowe. Aspiracja ciała obcego do dróg oddechowych może wiązać się z koniecznością wykonania bronchoskopii.

lek. med. Damian Korzybski

Specjalista chorób wewnętrznych i specjalista chorób płuc

 

INFORMACJA PRAWNA
Przed użyciem zapoznaj się z treścią ulotki, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdyż każdy lek niewłaściwie stosowany zagraża Twojemu życiu lub zdrowiu.
TV/WWW/10/2017